Διευθυντή

ε. Κοινωνία της αγοράς

Επισκόπου Αχαΐας Αθανασίου
Βόλος, 2002

Κοινωνία της αγοράς

Η αγορά φαίνεται σήμερα να κυριαρχεί και κανείς δεν μπορεί να της αντισταθεί. Για να υπάρξουν όμως εγγυήσεις ότι η οικονομία της αγοράς θα λειτουργήσει χωρίς βίαιες ανατροπές, πιστεύω ότι θα πρέπει αυτή να αναπτυχθεί μέσα στα πλαίσια μιας κοινωνίας της αγοράς. Εξηγούμαι. Πρόκειται για μια κοινωνία μέσα στην οποία αναπτύσσονται πολιτιστικές και εκπαιδευτικές δραστηριότητες- με την αναγκαία οργανωτική συμπαράσταση της πολιτείας- με στόχο το άτομο να συνειδητοποιήσει τα όρια της αγοράς και να αντισταθεί στην νοοτροπία της κατανάλωσης και της φαινομενικά ανεξάντλητης παροχής υπηρεσιών. Είναι ανάγκη να κατανοηθεί ότι το άτομο εκτίθεται στον κίνδυνο να πέσει μέσα στο κενό, που ανοίγει η διάσταση ανάμεσα στις επιθυμίες του και τις δυνατότητες που του παρέχει το σύστημα, στο οποίο ζει, αν μείνει απροστάτευτο μπροστά στους μηχανισμούς της διαφήμισης και της επιδίωξης μεγιστοποίησης του κέρδους από την οικονομία της αγοράς. Η πτώση του ατόμου στο κενό αυτό προκαλεί υπαρξιακή αποσταθεροποίηση, όταν μάλιστα δεν αναγνωρίζει κάποια αυθεντία- θρησκευτική ή άλλη- η οποία μπορεί να προβάλλει πρότυπα και να ενθαρρύνει έτσι την καλλιέργεια αξιών ως στηριγμάτων της ύπαρξής του. Όταν μιλάμε εδώ για αναγνώριση αυθεντίας ή για αξίες, δεν εννοούμε ένα σύστημα που καταπιέζει το άτομο. Αντίθετα εννοούμε αποδοχή κανόνων και διαμεσολάβηση, που βοηθούν το άτομο να καταλάβει τα όρια τόσο της αγοράς όσο και τα δικά του και να τοποθετηθεί ελεύθερα μέσα σ αυτά χωρίς να του δημιουργηθούν νευρώσεις ή ψυχώσεις ή γενικότερη αποσταθεροποίηση της ζωής του. Σε τελευταία ανάλυση η κοινωνία χρειάζεται μια αυθεντία, για να κτισθεί σε σταθερή βάση και να μπορέσουν να σταθούν όρθιες κάποιες αξίες, που θα εξυπηρετήσουν τα μέλη της κοινωνίας ως στηρίγματα. Διαφορετικά ακολουθεί κρίση αξιών με επακόλουθο η οικονομία της αγοράς να απειλεί την κοινωνία της αγοράς με αποσάθρωση και εκφαυλισμό. Επομένως κοινωνία της αγοράς και κοινωνία αξιών είναι έννοιες που πρέπει να θεωρηθούν από κοινού.

Στην πρώτη αυτή παράγραφο της τρέχουσας ενότητας χρησιμοποίησα τον όρο άτομο, για να περάσω τώρα σε μια εννοιολογική διάκριση που είναι σαφής στην Ορθόδοξη παράδοση. Η υγιής υπαρξιακή κατάσταση του ανθρώπου αποδίδεται με τον όρο πρόσωπο, διότι το πρόσωπο υποδηλώνει την σχέση ενότητας του ανθρώπου με τον συνάνθρωπο σε μια κοινωνία που συντηρεί η χάρη του Παναγίου Πνεύματος. Το άτομο υποδηλώνει αντίθετα πρόσωπα αποσυνδεδεμένα που δρουν ως χωριστές νησίδες συνείδησης με ιδιοτελείς στόχους. Η Εκκλησία δεν μπορεί να έχει ως μέλη άτομα, αλλά μόνον πρόσωπα, αφού αυτά είναι εξ ορισμού ενωμένα μεταξύ τους. Ούτε μπορεί η αποστολή της στον κόσμο να δικαιολογηθεί, αν αποδεχθεί ως αναπότρεπτη ή φυσική την δράση του ανθρώπου στον κόσμο μας ως ατομικής ύπαρξης. Η Εκκλησία μεταμορφώνει τον άνθρωπο με καρδιά λύκου, δεν δέχεται ότι homo hominis lupus! Το βιβλίο των Πράξεων των Αποστόλων μάλιστα ονομάζει τους πιστούς χριστιανούς αγίους, όπως και το Πνεύμα το Άγιο, διότι η κοινωνία της χάριτος που φανερώνουν ως μέλη της Εκκλησίας και της κοινωνίας είναι αποτέλεσμα της ενέργειας και της κοινωνίας του Παναγίου Πνεύματος.

Η κοινωνία της αγοράς οικοδομείται με την συμμετοχή όλων και του καθενός που αναλαμβάνει προσωπικά την ευθύνη που του αναλογεί. Γονείς που διδάσκουν τα παιδιά τους ότι σκοπός της ζωής είναι να περνάμε καλά- εννοώντας καλύτερα από τους άλλους- και παιδιά που θεωρούν ανυπόφορη καταπίεση τον περιορισμό οποιασδήποτε επιθυμίας τους, είναι νομίζω τα πρώτα θύματα αυτού που ονομάζω εδώ οικονομία της αγοράς. Από το άλλο μέρος η προσδοκία του κέρδους μέσα από την αξιοποίηση των κενών που αφήνει κάθε σύστημα κοινωνικής αντίληψης με την αποκόμιση π.χ. επιδομάτων ανεργίας, ενώ δεν λείπουν ευκαιρίες «μαύρης εργασίας» χωρίς φορολογικές υποχρεώσεις, σε συνδυασμό με την κατασπατάληση ατέλειωτων ωρών μπροστά στην τηλεόραση, αποκαθηλώνει αξίες σε ατομικό επίπεδο και παγκοσμιοποιεί μιαν ανήθικη συμπεριφορά. Σ αυτή την κατάσταση αναπτύσσεται η μετάθεση στον άλλο της ευθύνης να αντιμετωπισθεί ό,τι στραβό διαπιστώνεται ότι υπάρχει. Όλοι απορρίπτουν μετά βδελυγμίας τα στραβά και τα ανάποδα του κόσμου αυτού, αλλά το κακό θα πρέπει να αρχίσει να το διορθώνει ο γείτονας, μετά ο κόσμος όλος και μετά ...βλέπουμε. Η ελπίδα για το μέλλον εναπόκειται σε εκείνους που δεν τοποθετούνται κριτικά έξω από το σύστημα κατακρίνοντας τις αδυναμίες του και, βέβαια, την έλλειψη ηθικής. Η ελπίδα εναπόκειται σε εκείνους που συμμετέχουν ενεργά και καθημερινά, και προσφέρουν την ύπαρξή τους ως βάση για την ανάπτυξη των αξιών τόσο των άϋλων, όσο και των υλικών. Το χρήμα ως προϊόν εργασίας είναι αξία που μπορεί να προαγάγει τον πολιτισμό, να στηρίξει την εκπαίδευση και να οικοδομήσει την κοινωνία και την αγορά σε υγιείς βάσεις.

Η οικοδόμηση της κοινωνίας της αγοράς στην Ενωμένη Ευρώπη σημαίνει ότι στο εξής η πολιτιστική Ευρώπη πρέπει να προπορευθεί της οικονομικής Ευρώπης και να συμβάλει στην ανάπτυξη μιας συνείδησης ευρωπαϊκής κοινωνίας της αγοράς. Διάφορα εκπαιδευτικά προγράμματα, που προσφέρει η Ένωση, για να έρθουν σε επικοινωνία νέοι από διάφορες χώρες της Ευρώπης, μπορούν να συμβάλουν στην οικοδόμηση της συνείδησης αυτής. Πληροφοριακά σας αναφέρω το πρόγραμμα δράσης σπουδαστών της Ευρωπαϊκής Ενώσεως (Erasmus), το πρόγραμμα εκπαίδευσης και κατάρτισης στους τεχνολογικούς τομείς (Comett) και το πρόγραμμα Lingua για την ενθάρρυνση της εκμάθησης ξένων γλωσσών. Περίπου 70.000 νέοι έχουν επωφεληθεί από υποτροφίες για σπουδές σε άλλες χώρες της Ενώσεως. Τα προγράμματα Socrates, Leonardo da Vinci και «Νέοι για την Ευρώπη Ι Ι Ι» προσφέρουν μια ευκαιρία για την ανάπτυξη μιας κοινής ευρωπαϊκής συνείδησης αλληλεγγύης, δημιουργικής συνεργασίας και ηθικής προσέγγισης της έννοιας της οικονομίας ως συστατικού υγιούς κοινωνίας. Τον Ιανουάριο 1996 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φρόντισε μέσω του προγράμματος για την «ευρωπαϊκή εθελοντική υπηρεσία» να μπορέσουν οι νέοι Ευρωπαίοι να συμμετάσχουν σε ένα κοινωφελές σχέδιο κοινωνικής, ανθρωπιστικής, πολιτιστικής ή περιβαλλοντικής δράσης σε κράτος μέλος της Ένωσης άλλο από το δικό τους. Στόχος είναι η ενθάρρυνση της κινητικότητας των νέων κάτω των 25 ετών και η διευκόλυνση της ένταξής τους στα πλαίσια μιας κοινωνίας της αγοράς της ΕΕ. Χιλιάδες νέοι έχουν ήδη συμμετάσχει στο πρόγραμμα αυτό.

Τέλος αξίζει να αναφερθεί ιδιαίτερα η συμμετοχή της ΕΕ στην προσπάθεια επανένταξης των νέων που αντιμετωπίζουν μεγάλες δυσκολίες με τα λεγόμενα «σχολεία της δεύτερης ευκαιρίας». Η Μασσαλία, το Μπιλμπάο, η Κατάνη και η Χαιμενλίνα αποφάσισαν αρχικά να φιλοξενήσουν τα τέσσερα πρώτα από τα σχολεία αυτά, για να καταπολεμηθεί η σχολική ή η κοινωνική περιθωριοποίηση. Σήμερα λειτουργούν 13 σχολεία δεύτερης ευκαιρίας σε 11 χώρες της ΕΕ: Γερμανία, Δανία, Ισπανία, Φιλλανδία, Γαλλία, Ελλάδα, Ιταλία, Ολλανδία, Πορτογαλία, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο. 4000 νέοι έχουν περάσει από τα σχολεία αυτά μέχρι σήμερα και 2.286, από 16 έως 25 ετών, συμμετέχουν ακόμα στο πρόγραμμά τους. Ένα 5% των νέων που αρχικά εμφανίζονται και συμμετέχουν στο πρόγραμμα τα εγκαταλείπουν πριν το ολοκληρώσουν. Το κόστος του προγράμματος κατά μέσον όρο είναι 7901 ευρώ (4696 ευρώ είναι το κόστος για το πρόγραμμα της κλασικής εκπαίδευσης).

Βρίσκεστε εδώ: Αρχική κειμενα Διευθυντή 2002 ε. Κοινωνία της αγοράς