Συνεργατών

Θεόδωρος Καλλιάνος: 32 Δις Ευρώ από την ΕΕ για την Ελλάδα ! Και τώρα τι ;

32 Δις Ευρώ από την ΕΕ για την Ελλάδα !

Και τώρα τι ;

ΘΕΟΔΩΡΟΣ Α.ΚΑΛΛΙΑΝΟΣ

Οικονομολόγος ΕΚΠΑ, Διδάκτωρ Οκονομικών και Κοινωνικών Επιστημών (Dr.rer.pol.) του Πανεπιστημίου του Αμβούργου, Επ/της Καθηγητής Ευρωπαïκής Ολοκλήρωσης του Πανεπιστημίου της Βόννης (GIUB), πρ. Στέλεχος της ΕΕ στις Βρυξέλλες και συνεργάτης της Αντιπροσωπείας της Εκκλησίας της Ελλάδος στους Ευρωπαïκούς θεσμούς.

 

 

 

Η ελληνική οικονομία επλήγη σοβαρά το πρώτο εξάμηνο του 2020 από την πανδημία του COVID-19, όπως συνέβη και στα περισσότερα κράτη Μέλη της ΕΕ. Οι ελπίδες για ανάκαμψη και θετική εξέλιξη κατά το τρέχον έτος 2020 εξασθένησαν πολύ παγκοσμίως και ιδιαίτερα για εκείνες τις χώρες όπου η επιβίωσή τους εξαρτάται ακόμα από την οποιαδήποτε «έξωθεν» άμεση ή έμμεση οικονομική βοήθεια, και των οποίων οι οικονομίες έχουν χαμηλή παραγωγικότητα και περιορισμένες εξαγωγικές δυνατότητες.

Ως εκ τούτου, η πρόσφατη πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της κυρίας VonderLEYEN προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ για ένα «εκτεταμένο σχέδιο ανάκαμψης» μέ βάση «έναν ισχυρό και σύγχρονο προϋπολογισμό της ΕΕ για μια πιο βιώσιμη, ψηφιακή και δίκαιη Ευρώπη» έτυχε διθυραμβικής υποδοχής από τις Κυβερνήσεις των κρατών Μελών, τα ΜΜΕ, τους Ειδικούς και μη πολυπράγμονες διαμορφωτές της κοινής γνώμης και από πολλούς και εύκολα υποσχόμενους πολιτικούς και πολιτικά κόμματα. Στη χώρα μας, κατ’ εξοχήν αποδέκτη της ενωσιακής αλληλεγγύης, άρχισαν οι διάφοροι υπολογισμοί, εξ ου και ο τὶτλος του παρόντος, και «οι ανταγωνισμοί ερμηνείας» του τι σημαίνει για την Ελλάδα αυτή η «νέα συμφωνία μεταξύ των γενεών για το άμεσο μέλλον» ή «γιατὶ μας δίνουν τόσα λεφτά», ιδίως όταν η πρόταση στηρίζεται από την Γαλλία και την Γερμανία (Πρωτοβουλία Μέρκελ-Μακρόν).

Από την άλλη πλευρά διαπιστώνεται ότι η πρόταση αυτή αντιμετωπίζεται με επιφυλάξεις και δυσπιστίες από τους γνωστούς αντιρρησίες του Βορρά, δηλαδή κυρίως την Ολλανδία, την Δανία, την Σουηδία και Αυστρία. Οι από “τετραετίας αποχωρούντες”, λόγω BREXIT, φίλοι Βρετανοί, μάλλον δεν μπορούν να έχουν «θεσμική» άποψη επ’ αυτού, ωστόσο οφείλω να τονίσω το θετικό πρωτοσέλιδο των έγκυρων FinancialTimes: «BrusselsaskstoborrowE 750bntobunkrollcoronavirusrecovery» (οι Βρυξέλλες ζητούν να δανειστούν 750 δις ευρώ για να χρηματοδοτήσουν την ανάκαμψη από τον ιό κορώνα) συνοδευόμενο μάλιστα από μια τρίστηλη(!) φωτογραφία της προέδρου VonderLEYEN.

Επειδή στα μέσα του προσεχούς Ιουλίου φαίνεται ότι η πρόταση της Επιτροπής θα υιοθετηθεί από το Συμβούλιο της ΕΕ υπό την Προεδρία της Γερμανίας, θεωρώ ότι είναι χρήσιμο μετά την νομική «δέσμευση» να δούμε την «άλλη πλευρά» της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης.

Από την εποχή της Διακήρυξης του Ρομπέρ Σουμάν (9 Μαίου1950, Παρίσι), η αρχή της αλληλεγγύης απετέλεσε την βάση της συνεργασίας και αλληλοστήριξης των ισχυροτέρων οικονομικά κρατών προς τα ασθενέστερα. Δεν υπάρχει, κατά την άποψή μου, κανείς εχέφρων που να αμφισβητεί τον καλοπροαίρετο «εξισορροπητικό χαρακτήρα» αυτής της ακρογωνιαίας για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση αρχής.

Το θέμα φαίνεται να περιπλέκεται όταν προσέξει κανείς την κατά τον Σουμάν ερμηνευόμενη αρχή της αλληλεγγύης στην περίφημη Διακήρυξή του σύμφωνα με την οποία «Η Ευρώπη δεν θα διαμορφωθεί δια μιας, ούτε σε ένα συνολικό οικοδόμημα: θα διαμορφωθεί μέσα από συγκεκριμένα επιτεύγματα που θα δημιουργήσουν πρώτα μια πραγματική αλληλεγγύη» (υπογραμμίσεις τ.σ.). Οι υπογραμμισμένες έννοιες αποτελούν τo κύριο αντικείμενο της προσοχής μας στο σύντομο αυτό άρθρο μια και υποδηλώνουν μια επιτυχή υλοποίηση κάθε σχεδίου που χρειάζεται να πιστοποιηθεί ως τέτοια, άρα «να ελεγχτεί».

Έλεγχος λοιπόν! Μία λέξη, η άλλη όψη του νομίσματος της αλληλεγγύης, που δυστυχώς εύκολα λησμονείται από τους «αποδέκτες» της.

Ποιος θα ελέγξει όμως τις όποιες χρηματοδοτικές εισροές (επιχορηγήσεις ή δάνεια ή εγγυήσεις) απὸ την ΕΕ προς τις επιλέξιμες περιοχές ή τομείς της οικονομίας των κρατών Μελών κατά την περίοδο εφαρμογής των νέων «Πυλώνων» που προβλέπει το Πρόγραμμα / Σχέδιο ανάπτυξης για την Ευρώπη που προτείνει η Επιτροπή;

Οι προβλεπὸμενοι 3 Πυλώνες αφορούν:

ΠΥΛΩΝΑΣ Ι-Συνδρομή στην Ανάκαμψη για την Συνοχή και τις περιοχές της Ευρώπης (REACT-EU,SURE). Στήριξη μιας δίκαιης μετάβασης (κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις στις περιφέρειες, διαρθρωτικές αλλαγές σύμφωνα με την ευρωπαïκή Πράσινη Συμφωνία).

ΠΥΛΩΝΑΣΙΙ-Μέσο Στήριξης της Φερεγγυότητας ( πληττόμενες βιώσιμες επιχειρήσεις από τον COVID-19). Ενισχυμένο πρόγραμμα InvestEU (περιλαμβάνεται ο Μηχανισμός Στρατηγικών Επενδύσεων. Πρόγραμμα για την Υγεία (μελλοντικές απειλές κατά της Υγείας), rescEU/Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ (έκτακτες ανάγκες μεγάλης κλίμακας).

ΠΥΛΩΝΑΣ ΙΙΙ-   Ενίσχυση άλλων προγραμμάτων (καταπολέμηση πανδημίας, Έρευνα και καινοτομία, ανθρωπιστική βοήθεια, μετανάστευση και διαχείρηση συνόρων, νεολαία, προενταξιακή βοήθεια κ.α.),

Οι τρεις αυτοί Πυλώνες δίνουν ήδη τον τόνο για γρήγορες και ουσιαστικές αναθεωρήσεις τόσο στο επίπεδο των δεσμεύσεων/προϋποθέσεων, όσο και στο επίπεδο υλοποιήσεως των έργων/επενδύσεων (υλικών ή άϋλων ), παρακολουθήσεως-Monitoring- και τέλος «ελέγχου επιτυχίας»(ΕΛ-ΕΠ).

Αυτό βέβαια ισχύει και για τα Ευρωπαϊκά Όργανα που διαθέτουν τους χρηματοδοτικούς μηχανισμούς και Ταμεία, κυρίως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΠΡΟΣΦΟΡΑ, ΔΙΑΘΕΣΗ ΠΟΡΩΝ) καιανάλογα για τους Μηχανισμούς και φορεὶς υλοποιήσεως των επενδύσεων των κρατών μελών (ΖΗΤΗΣΗ/ΑΝΑΓΚΗ ΠΟΡΩΝ). Σημειώνεται ότι τα κράτη Μέλη θα πρέπει να εκπονήσουν και υποβάλουν στην Ευρωπαïκή Επιτροπή για έγκριση βάσει δεδομένων κριτηρίων, τα προσαρμοσμένα/αναθεωρημένα τους «Προγράμματα Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας» (Recovery and Resiliance Plans) μέχρι τις 30 Απριλίου 2021. Έργο επίπονο, πολύπλοκο, δαιδαλώδες καί δυσχερές λόγω της χρονικής πίεσης και της περιορισμένης αποτελεσματικότητας των διαδικασιών της δημόσιας διοίκησης όπως στη χώρα μας. Η αξιολόγηση και ιεράρχηση προτεραιοτήτων σέ εθνικό επίπεδο και η συμβατότητά τους με τα «νέα δεδομένα» της ΕΕ θα επιτείνει, κατά την άποψή μου την ένταση των προαναφερθέντων δυσχερειών. Είναι βέβαιο ότι η ΕΕ θα συνδράμει και τώρα την Ελλάδα με τεχνογνωσία και τεχνική βοήθεια γεγονός που συνέβαινε και συμβαίνει πάντα υπό διάφορες μορφές (ΜΟΔ, «Τρόικα», TF for Greece, ειδικές μελὲτες, κ.α.) αλλά επίσης είναι γεγονός ότι η συνεργασία των «γραφειοκρατών» της ΕΕ με το «κατεστημένο» της ελληνικής δημόσιας διοίκησης δεν είναι πάντα αγαστή για διάφορους λόγους και «εμπόδια».

Πέραν των κλασικών λογιστικών, νομικών καί διαδικαστικών ελέγχων, για τοὺς οποὶους υποχρεώνονται και τα Όργανα της «προσφοράς των πόρων» όπως και οι φορείς της «ζήτησης των πόρων», ο ΕΛ-ΕΠ είναι ο έλεγχος που μετρά την «επιτυχία», δηλαδή την διαφορά μεταξύ πραγματοποιούμενου και επιθυμητοὺ στόχου κατά το δυνατόν ποσοτικοποιημένου (ex ante, ex post) για το κάθε έργo ή πρόγραμμα.

Είναι γεγονός ότι η πιθανότητα για «ολικό έλεγχο» όλων των ειδών των ελέγχων που αναφέρονται εδώ είναι σχεδόν μηδενική, λόγω του πολύ μεγάλου αριθμού των έργων/προγραμμάτων και διαδικασιών σε σχέση με το διατιθέμενο για τον σκοπό αυτό προσωπικό και δαπάνες των Οργάνων της ΕΕ. Ως εκ τούτου το μεγαλύτερο βάρος των ελέγχων μεταβιβάζεται εν τοις πράγμασι στην εθνική διοίκηση και τους μηχανισμούς της. Εδώ αρχίζει πλέον ένας άλλος προβληματισμός, ο οποίος στην περίπτωση της Ελλάδος κατά το απώτερο και πρόσφατο παρελθόν έχει να αποδείξει πολλά «δεινά και στρεβλώσεις στην ανάπτυξη» και στις χορηγήσεις των πόρων της ΕΕ. Τα παραδείγματα είναι πολλά καί χρειάζεται πολύς χρόνος και χώρος για να απαριθμηθούν και να ταξινομηθούν. Αναφέρω, βάσει ανάλογης εμπειρίας μου, άνω των 30 ετών, ότι ο παραγωγικός και καινοτόμος τομέας της χώρας δεν έτυχε της ανάλογης προσοχής και προτεραιότητας σε σχέση με τις υποδομές κατά την κατανομή των ΕΟΚικών και μετέπειτα ενωσιακών επιχορηγήσεων και άλλων προγραμμάτων. Αυτά λένε οι αριθμοί. Αυτός είναι και ο κύριος λόγος για την «εκτόξευση» με πρωτόγνωρο ρυθμό κάποιων επιχειρήσεων στον π.χ. κατασκευαστικό κλάδο των δημόσιων μεγάλων έργων υποδομής. Υπάρχουν ενδείξεις ότι η κατανομή αυτή αποκτά μια νέα ισορροπία και αυτό πρέπει να καταγραφεὶ ως ένα στοιχείο θετικού επηρεασμού της ανάπτυξης.

Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω και δεδομένης της επερχόμενης ύφεσης λόγω της πρόσφατης οικονομικής κρίσης που την επέτεινε η πανδημεία του COVID-19 υπάρχει άμεση ανάγκη για τους υπεύθυνους της ελληνικής οικονομίας (κυβέρνηση, επιχειρήσεις, τράπεζες, επενδυτές, καταναλωτές) να κατανοήσουν /υιοθετήσουν ότι:

    Α)        Ένας από τους στρατηγικούς στόχους της ΕΕ είναι η «ανοικτή κοινωνική οικονομία της αγοράς» που επιτρέπει όμως παρεμβάσεις όταν απειλείται η κοινωνική συνοχή και η διεύρυνση ή διατήρηση των κοινωνικοοικονομικών ανισοτήτων μεταξύ των περιφερειών. Μετά την επίτευξη και διατήρηση της ειρήνης στην Ευρώπη η « ενιαία ευρωπαïκή εσωτερική αγορά» έστω και με δέκα (!) διαφορετικά νομίσματα αποτελεί μοναδικό επίτευγμα οικονομικής, κοινωνικής, εμπορικής συνεργασίας και ευκαιριών της ΕΕ.

    Β)         Οι επιλογές των διάφορων πολιτικών μιας δίκαιης και βιώσιμης ανάπτυξης/ανάκαμψης βρίσκονται ήδη στην φαρέτρα της ΕΕ συμπεριλαμβανομένης και της «πρώτης απάντησής της» στην κρίση λόγω της πανδημίας του COVID-19. H επιλογή και η προσαρμογή των εθνικών αναγκών για έργα και προγράμματα απαιτούν ως εκ τούτου άμεσες ενέργειες σύγκρισης καλών πρακτικών, συντονισμού, αξιολόγησης και κυρίως ιεράρχησής τους με βάση ρεαλιστικά και ορθολογισμένα χρονοδιαγράμματα.

   Γ)         Το βάρος της υλοποιήσεως άρα της ευθύνης και ελέγχου για συγχρηματοδοτούμενα σχέδια/προγράμματα από τους όποιους χρηματοδοτικούς μηχανισμούς της ΕΕ μετατίθεται κυρίως στα κράτη Μέλη και στις διαχειριστικές, κεντρικές ή περιφερειακές, αρχές (αρχή της επικουρικότητας), και

    Δ)         Η αναγνώριση των θετικών συνεργειών από την εντονώτερη δικτύωση επιχειρηματικών καινοτόμων δραστηριοτήτων, στηριζόμενες στις νέες πραγματικότητες που δημιούργησε η ψηφιακή τεχνολογία εντός της ΕΕ δημιουργεί ένα σίγουρο συγκριτικό πλεονέκτημα εξὶσου σημαντικό με τις χρηματικές εισροές της ΕΕ για την βιώσιμη ανάκαμψη της χώρας .

Συμπερασματικά, λοιπόν, ας περάσουμε σε «δεύτερη θέση» το ακριβές ποσό των 32 ή 37 ή 15 δις που θα ωφεληθεί η Ελλάδα και που θα αποφασίσει προσεχώς (17/18, Ιουλίου 2020) το έκτακτο Ευρωπαïκό Συμβούλιο. Ας θέσουμε όμως στην «πρώτη θὲση» τα εν συντομία προτεινόμενα εδώ. Οι συνεχώς μεταβαλλόμενες κοινωνικοοικονομικές καταστάσεις και κρίσεις διαφόρων ειδών δεν μας επιτρέπουν ούτε αδιαφορία ούτε ολιγωρία για τις επιβαλλόμενες πλέον προσαρμογές και μεταρρυθμίσεις για ένα «κοινό μέλλον» στην Ευρώπη του αύριο.



Βρίσκεστε εδώ: Αρχική κειμενα Συνεργατών Θεόδωρος Καλλιάνος: 32 Δις Ευρώ από την ΕΕ για την Ελλάδα ! Και τώρα τι ;