Συνεργατών

Παναγιώτης Αθ. Γρέδης: Πολιτική Συνοχής της ΕΕ στο επίκεντρο του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2021-2027

Πολιτική Συνοχής της ΕΕ στο επίκεντρο του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2021-2027

Παναγιώτης Αθ. Γρέδης

Ευρωπαϊκός Οργανισμός Δημοσίου Δικαίου-

European Public Law Organization (EPLO)

Γραφείο Βρυξελλών

       PGredis

Το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2021-2027

Η δέσμη μέτρων για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2021-2027 της ΕΕ στηρίζεται σε τρεις πυλώνες, ήτοι:

ΠΥΛΩΝΑΣ 1 – Στήριξη των κρατών μελών για να ανακάμψουν, να ανασυνταχθούν και να βγουν από την κρίση πιο δυνατά

Οι επενδύσεις πάντα διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στην ισορροπημένη και βιώσιμη ανάκαμψη. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή προτείνει να χρησιμοποιηθεί ένα φάσμα μέσων για τη στήριξη επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων στα Κ-Μ, με έμφαση εκεί που οι επιπτώσεις της κρίσης και οι ανάγκες ανθεκτικότητας είναι μεγαλύτερες, ήτοι:

-Νέος Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, ύψους 560 δισ. EUR, ο οποίος θα χρησιμοποιηθεί για επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις για την ανάκαμψη και την ανθεκτικότητα, μεταξύ άλλων σε σχέση με την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, σύμφωνα με τους στόχους που προσδιορίζονται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Τα Κ-Μ θα υποβάλουν εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας στο πλαίσιο των εθνικών τους προγραμμάτων μεταρρυθμίσεων, σύμφωνα με τις μακροπρόθεσμες στρατηγικές της Ένωσης, τα εθνικά σχέδια των Κ-Μ για την ενέργεια και το κλίμα, καθώς και με τα σχέδια Δίκαιης Μετάβασης, όπου είναι σκόπιμο. Η έμφαση θα δοθεί στις επενδύσεις και τις μεταρρυθμίσεις για τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη και την ανθεκτικότητα των οικονομιών. Ο Μηχανισμός θα είναι διαθέσιμος σε όλα τα Κ-Μ, αλλά θα στοχεύει ειδικά στα Κ-Μ που πλήττονται περισσότερο και των οποίων οι ανάγκες ανθεκτικότητας είναι μεγαλύτερες. Θα διαθέτει μηχανισμό επιχορηγήσεων ύψους έως και 310 δισ. EUR και θα μπορεί να χορηγεί δάνεια ύψους έως και 250 δισ. EUR.

πρωτοβουλία REACT-EU θα παράσχει πρόσθετη χρηματοδότηση της πολιτικής συνοχής ύψους 55 δισ. EUR από τώρα έως το 2022, 50 δισ. EUR από το Next Generation EU το 2021 και το 2022 και 5 δισ. EUR ήδη εντός του 2020 με προσαρμογή του τρέχοντος Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου. Η πρόσθετη χρηματοδότηση θα κατανεμηθεί με κριτήριο τη σοβαρότητα των οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων της κρίσης, συμπεριλαμβανομένου του επιπέδου της ανεργίας των νέων, και τη σχετική ευημερία των Κ-Μ. Σύμφωνα με αυτήν την πρόταση, θα παρασχεθεί πρόσθετη χρηματοδότηση την περίοδο 2020-2022 για τα τρέχοντα προγράμματα συνοχής, καθώς και για το Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους. Με τον τρόπο αυτό, η χρηματοδότηση για βασικά μέτρα ανασύνταξης μετά την κρίση και η στήριξη για τους απόρους θα συνεχιστεί αδιάλειπτα.

-Πέρα από την άμεση αντιμετώπιση της κρίσης, η Πολιτική Συνοχής της ΕΕ θα είναι καθοριστικής σημασίας για την εξασφάλιση ισορροπημένης ανάκαμψης πιο μακροπρόθεσμα, με τρόπο ώστε να αποφευχθούν ασυμμετρίες και αποκλίσεις όσον αφορά την ανάπτυξη μεταξύ και εντός των κρατών μελών. Επομένως, είναι ουσιώδους σημασίας για τις στρατηγικές προτεραιότητες της Ένωσης να ξεκινήσουν τα νέα προγράμματα της Πολιτικής Συνοχής την 1η Ιανουαρίου 2021.

-Για να βοηθηθούν οι πλέον ευάλωτοι μεταξύ μας —νέοι και νέες και παιδιά που ζουν σε συνθήκες φτώχειας— η Επιτροπή προτείνει αλλαγές στο Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+. Τα Κ-Μ με επίπεδα ανεργίας των νέων πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ θα πρέπει να προγραμματίσουν τουλάχιστον το 15 % αυτών των κονδυλίων για τη στήριξη των νέων. Τουλάχιστον το 5 % των κονδυλίων θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για να βοηθηθούν τα παιδιά να ξεφύγουν από τη φτώχεια.

-Για τη στήριξη της μετάβασης προς την κλιματική ουδετερότητα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει να ενισχυθεί το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης με έως και 40 δισ. EUR. Αύξηση της χρηματοδότησης για το InvestEU θα συνεπάγεται επίσης ενίσχυση του δεύτερου πυλώνα του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης. Η Επιτροπή υποβάλλει επίσης προτάσεις για τη δημιουργία του νέου μηχανισμού δανειοδότησης του δημόσιου τομέα που αποτελεί τον τρίτο πυλώνα του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης. Ο Μηχανισμός αυτός θα λάβει στήριξη ύψους 1,5 δισ. EUR από τον προϋπολογισμό της ΕΕ και δάνεια ύψους 10 δισ. EUR από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Οι τρεις πυλώνες του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης θα συμβάλουν στην άμβλυνση των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων της μετάβασης στις περιφέρειες που πλήττονται περισσότερο και θα διασφαλίσουν ότι κανείς και καμία δεν μένει στο περιθώριο.

-Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει επίσης την ενίσχυση του προϋπολογισμού για το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης κατά 15 δισ. EUR για τη στήριξη των γεωργών και των αγροτικών περιοχών ώστε να προβούν στις διαρθρωτικές αλλαγές που είναι αναγκαίες σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Η ενίσχυση αυτή θα συμβάλει επίσης στην επίτευξη των φιλόδοξων στόχων για το κλίμα και το περιβάλλον που τίθενται με τη νέα στρατηγική για τη βιοποικιλότητα και τη στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο».

ΠΥΛΩΝΑΣ 2 – Επανεκκίνηση της οικονομίας και συμβολή στην επανεκκίνηση των ιδιωτικών επενδύσεων.

Καθόσον απαιτείται επείγουσα δράση για την επανεκκίνηση της οικονομίας και τη δημιουργία των συνθηκών για μια βιώσιμη ανάκαμψη με μοχλό τις ιδιωτικές επενδύσεις σε βασικούς τομείς και τεχνολογίες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε:

-Νέο Μέσο Στήριξης της Φερεγγυότητας, το οποίο θα χρησιμοποιεί την εγγύηση από τον προϋπολογισμό της ΕΕ ώστε να κινητοποιεί ιδιωτικούς πόρους για την επείγουσα στήριξη του μετοχικού κεφαλαίου βιώσιμων ευρωπαϊκών εταιρειών από όλους τους οικονομικούς τομείς. Το μέσο αυτό θα είναι προσωρινό και θα στοχεύει αποκλειστικά και μόνο στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της πανδημίας. Θα συμβάλει στην αποφυγή μαζικών αθετήσεων υποχρεώσεων από βιώσιμες εταιρείες, καθώς και των σοβαρών οικονομικών ζημιών που θα προξενούσε η κατάσταση της πανδημίας, ενώ θα συμβάλει και στον πράσινο και τον ψηφιακό τους μετασχηματισμό.

-Το ενισχυμένο InvestEU, το οποίο είναι το πλέον κατάλληλο για την κινητοποίηση επενδύσεων και τη στήριξη των ενωσιακών πολιτικών κατά τη διάρκεια της ανάκαμψης σε τομείς όπως οι βιώσιμες υποδομές, η καινοτομία και η ψηφιοποίηση. Η Επιτροπή προτείνει την αναβάθμιση του InvestEU σε επίπεδο ύψους 15,3 δισ. EUR για τα τέσσερα σκέλη πολιτικής που έχουν ήδη συμφωνηθεί από τους συννομοθέτες. Η αναβάθμιση αυτή θα μπορούσε να κινητοποιήσει επενδύσεις ύψους άνω των 240 δισ. EUR.

-Μηχανισμός Στρατηγικών Επενδύσεων. Στο πλαίσιο του InvestEU, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τη δημιουργία αυτού του μηχανισμού για την αύξηση της ανθεκτικότητας της Ευρώπης μέσω της ανάπτυξης στρατηγικής αυτονομίας σε ζωτικής σημασίας αλυσίδες εφοδιασμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με παράλληλη διατήρηση του ανοιχτού της χαρακτήρα απέναντι στον ανταγωνισμό και το εμπόριο σύμφωνα με τους κανόνες της. Χάρη στην τροφοδότηση ύψους 15 δισ. EUR από το Next Generation EU, ο νέος μηχανισμός θα παρέχει εγγύηση από τον προϋπολογισμό της ΕΕ ύψους 31,5 δισ. EUR και θα μπορούσε να δημιουργήσει επενδύσεις ύψους έως και 150 δισ. EUR σε στρατηγικούς τομείς και βασικές αλυσίδες αξίας, συμπεριλαμβανομένων όσων είναι κρίσιμης σημασίας για τη διττή πράσινη και ψηφιακή μετάβαση.

ΠΥΛΩΝΑΣ 3 – Αξιοποίηση των διδαγμάτων από την κρίση και αντιμετώπιση των στρατηγικών προκλήσεων της Ευρώπης

Η κρίση τόνισε την αξία της ευρωπαϊκής συνεργασίας και κατέδειξε σαφώς ότι η ΕΕ πρέπει επειγόντως να αναπτύξει την ικανότητά της να ανταποκρίνεται σε κρίσεις και την ανθεκτικότητά της σε ενδεχόμενες μελλοντικές παρόμοιες καταστάσεις. Ως εκ τούτου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε:

-EU4Health. Νέο πρόγραμμα για την υγεία, ύψους 9,4 δισ. EUR ώστε να εξασφαλιστεί ότι η ΕΕ διαθέτει τις ικανότητες κρίσιμης σημασίας που χρειάζεται προκειμένου να ανταποκρίνεται με ταχύτητα και στην κατάλληλη κλίμακα σε μελλοντικές κρίσεις. Το πρόγραμμα θα σχεδιαστεί και θα υλοποιηθεί με πλήρη σεβασμό της κατανομής των αρμοδιοτήτων μεταξύ της ΕΕ και των Κ-Μ της στον τομέα της υγείας.

-RescEU. Αύξηση για τον μηχανισμό πολιτικής προστασίας της Ένωσης κατά 2 δισ. EUR, ώστε να καταστεί πιο ευέλικτος και θα αυξηθεί η ικανότητα της Ένωσης για ανάληψη συλλογικής δράσης σε επίπεδο ΕΕ.

-Ορίζων Ευρώπη. Αναβάθμιση του προγράμματος ώστε να ανέλθει σε 94,4 δισ. EUR με σκοπό να αυξηθεί η ευρωπαϊκή στήριξη σε δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας που σχετίζονται με την υγεία και το κλίμα.

-Μηχανισμός Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας στα 86 δισ. EUR. Αύξησή του μέσω νέας Εγγύησης Εξωτερικής Δράσης, καθώς και επιπλέον 1 δισ. EUR για το Ευρωπαϊκό Ταμείο για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη με σκοπό τη στήριξη εταίρων —ιδίως στα Δυτικά Βαλκάνια, τη Γειτονία και την υπόλοιπη Αφρική— στις προσπάθειές τους να καταπολεμήσουν και να ανακάμψουν από τις επιπτώσεις της πανδημίας Covid-19.

-Mέσο ανθρωπιστικής βοήθειας. Aύξηση του κονδυλίου για το κατά 5 δισ. EUR, η οποία αντανακλά τις αυξανόμενες ανθρωπιστικές ανάγκες στις πλέον ευάλωτες περιοχές του κόσμου.

Ενίσχυση άλλων προγραμμάτων της ΕΕ

Η τρέχουσα κρίση της πανδημίας Covid-19 κατέδειξε σαφώς ότι σε αρκετούς βασικούς τομείς τα επίπεδα στήριξης που συζητήθηκαν από τους Ευρωπαίους ηγέτες τον Φεβρουάριο 2020 δεν θα επαρκέσουν. Για το λόγο αυτό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκτός από τις ενισχύσεις στο πλαίσιο του Next Generation EU, πρότεινε και την ενίσχυση άλλων προγραμμάτων της ΕΕ, προκειμένου να μπορέσουν να διαδραματίσουν πλήρως τον ρόλο τους στην αύξηση της ανθεκτικότητας της ΕΕ και την αντιμετώπιση προκλήσεων τις οποίες επέφεραν η πανδημία και οι συνέπειές της. Τα προγράμματα είναι τα ακόλουθα:

-Ψηφιακή Ευρώπη. Ενίσχυση της κυβερνοάμυνας της ΕΕ και στήριξη της ψηφιακής μετάβασης με συνολικό προϋπολογισμό ύψους 8,2 δισ. EUR.

-Μηχανισμό Συνδέοντας την Ευρώπη. Επενδύσεις σε σύγχρονες και υψηλών επιδόσεων υποδομές μεταφορών για τη διευκόλυνση των διασυνοριακών συνδέσεων, όπως το έργο Rail Baltica, μέσω πρόσθετου κονδυλίου ύψους 1,5 δισ. EUR.

-Πρόγραμμα για την Ενιαία Αγορά. Δημιουργία των συνθηκών για την ανάκαμψη μέσω της εύρυθμης λειτουργίας της ενιαίας αγοράς, με διατήρηση των προτεινόμενων προϋπολογισμών και για προγράμματα στήριξης της συνεργασίας στους τομείς της φορολογίας και των τελωνείων στα επίπεδα των 3,7 δισ. EUR, 239 εκατ. EUR και 843 εκατ. EUR, αντίστοιχα.

-Erasmus+. Επένδυση στη νεολαία μέσω πρόσθετου κονδυλίου ύψους 3,4 δισ. EUR καθώς και στους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας μέσω αύξησης του προγράμματος Δημιουργική Ευρώπη στα 1,5 δισ. ευρώ.

-Κοινή Γεωργική Πολιτική και Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας. Ενίσχυση της ανθεκτικότητας του αγροδιατροφικού και του αλιευτικού τομέα και παροχή των απαραίτητων δυνατοτήτων για διαχείριση κρίσεων μέσω πρόσθετου κονδυλίου ύψους 4 δισ. EUR και 500 εκατ. EUR αντίστοιχα.

-Ταμείο Ασύλου και Μετανάστευσης και Ταμείο για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Συνόρων. Περαιτέρω ενίσχυση ώστε να ανέλθουν από κοινού στο επίπεδο των 22 δισ. EUR, με σκοπό να ενταθεί η συνεργασία όσον αφορά στη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων, καθώς και την πολιτική για τη μετανάστευση και το άσυλο.

-Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας. Εξασφάλιση ισχυρής στήριξης για την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία και ασφάλεια, με αύξηση στο ποσό των 2,2 δισ. EUR, και ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας σε επίπεδο ύψους 8 δισ. EUR τουλάχιστον.

-Δυτικά Βαλκάνια. Στήριξη των εταίρων της ΕΕ με αύξηση της προενταξιακής βοήθειας της Ένωσης στο επίπεδο των 12,9 δισ. EUR.

Όλες οι ως άνω στοχευμένες προσαρμογές διασφαλίζουν ότι το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027 είναι καλύτερα εναρμονισμένο με τις προτεραιότητες και τις φιλοδοξίες της ΕΕ και προσαρμοσμένο στην ανάπτυξη της ανθεκτικότητας και της στρατηγικής αυτονομίας της τόσο μεσοπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα.

Πολιτική Συνοχής της ΕΕ

Στο επίκεντρο της Πολιτικής Συνοχής της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027 παραμένουν η οικονομική ανταγωνιστικότητα μέσω της έρευνας και της καινοτομίας, η ψηφιακή μετάβαση, καθώς και το θεματολόγιο για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και η προώθηση του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων.

Η νέα επικαιροποιημένη πρόταση αυξάνει τη στήριξη για την ετοιμότητα των συστημάτων υγείας λόγω της πανδημίας Covid-19 και διασφαλίζει καλύτερη αξιοποίηση του δυναμικού του πολιτισμού και του τουρισμού. Ταυτόχρονα, παρέχει στήριξη στους εργαζομένους και σε μέτρα για την αντιμετώπιση της ανεργίας των νέων και της παιδικής φτώχειας.

Επίσης, τα Κράτη Μέλη (Κ-Μ) θα έχουν περισσότερη ευελιξία σε σύγκριση με την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού, για τη μεταφορά πόρων μεταξύ των ταμείων σε οποιοδήποτε χρονικό σημείο της περιόδου προγραμματισμού. Η πρόταση προβλέπει επίσης μεγαλύτερη ευελιξία ως προς τη μερική μεταφορά μικρότερων πράξεων, γεγονός που θα παράσχει στα κράτη μέλη περισσότερο χρόνο για την ολοκλήρωση τέτοιων πράξεων που δεν θα έχουν ολοκληρωθεί στο πλαίσιο των προγραμμάτων της περιόδου 2014-2020.

Περαιτέρω, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τη δημιουργία ενός ειδικού μηχανισμού αντιμετώπισης κρίσεων, ο οποίος, στο πλαίσιο μελλοντικών κρίσεων, θα καθιστά δυνατή τη λήψη προσωρινών μέτρων για τη χρήση των πόρων στο πλαίσιο της αντιμετώπισης έκτακτων και ασυνήθων περιστάσεων. Ο μηχανισμός θα μπορεί να κινητοποιηθεί άμεσα σε περίπτωση που η ΕΕ αντιμετωπίσει περαιτέρω πλήγματα κατά τα επόμενα χρόνια. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θα έχει τη δυνατότητα να θεσπίζει προσωρινά μέτρα για την αντιμετώπιση τέτοιων έκτακτων και ασυνήθων περιστάσεων.

Το νέο πλαίσιο της Πολιτικής Συνοχής

Δίνεται έμφαση σε πέντε επενδυτικές προτεραιότητες, όπου η EE βρίσκεται σε καλύτερη θέση για να παράγει αποτελέσματα, ήτοι:

(1) Μια εξυπνότερη Ευρώπη, μέσω της καινοτομίας, της ψηφιοποίησης, του οικονομικού μετασχηματισμού και της στήριξης των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων.

(2) Μια πιο πράσινη Ευρώπη χωρίς ανθρακούχες εκπομπές, που εφαρμόζει τη συμφωνία του Παρισιού και επενδύει στην ενεργειακή μετάβαση, στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.

(3) Μια πιο συνδεδεμένη Ευρώπη, με στρατηγικά δίκτυα μεταφορών και ψηφιακά δίκτυα.

(4) Μια πιο κοινωνική Ευρώπη, που υλοποιεί τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων και στηρίζει την ποιοτική απασχόληση, την εκπαίδευση, τις δεξιότητες, την κοινωνική ένταξη και την ίση πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη.

(5) Μια Ευρώπη πιο κοντά στους πολίτες, με τη στήριξη των αναπτυξιακών στρατηγικών που καταρτίζονται σε τοπικό επίπεδο και της βιώσιμης αστικής ανάπτυξης σε όλη την ΕΕ.

Προσέγγιση προσαρμοσμένη στην Περιφερειακή Ανάπτυξη

Η Πολιτική Συνοχής της ΕΕ εξακολουθεί να επενδύει σε όλες τις περιφέρειες, λαμβάνοντας πάντα ως βάση 3 κατηγορίες, ήτοι: α΄) λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες, β΄) περιφέρειες σε μετάβαση, γ΄) περισσότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες.

Η μέθοδος κατανομής των πόρων εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ. Προστίθενται νέα κριτήρια όπως ανεργία των νέων, χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο, κλιματική αλλαγή καθώς και υποδοχή και ένταξη των μεταναστών, ώστε να αντικατοπτρίζεται καλύτερα η πραγματικότητα επί τόπου. Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες θα εξακολουθήσουν να λαμβάνουν ειδική στήριξη της ΕΕ.

Η Πολιτική Συνοχής στηρίζει περαιτέρω τις αναπτυξιακές στρατηγικές που καταρτίζονται σε τοπικό επίπεδο και ενισχύει τον ρόλο των τοπικών αρχών στη διαχείριση των κονδυλίων. Ενισχύεται επίσης η αστική διάσταση της πολιτικής για τη συνοχή, καθώς το 6% των πόρων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) διατίθεται για τη βιώσιμη αστική ανάπτυξη, και καταρτίζεται ένα νέο πρόγραμμα δικτύωσης και ανάπτυξης ικανοτήτων για τις αστικές αρχές, η «Ευρωπαϊκή Αστική Πρωτοβουλία».

Απλούστευση: συντομότεροι, λιγότεροι και σαφέστεροι κανόνες

Για τις επιχειρήσεις και τους επιχειρηματίες που επωφελούνται από τη στήριξη της ΕΕ, το νέο πλαίσιο προσφέρει λιγότερη γραφειοκρατία και απλούστερους τρόπους αξίωσης πληρωμών με τη χρήση απλουστευμένων επιλογών κόστους. Για τη διευκόλυνση των συνεργειών, ένα «Ενιαίο Εγχειρίδιο» κανόνων καλύπτει πλέον 7 ταμεία της ΕΕ τα οποία αποτελούν αντικείμενο από κοινού διαχείρισης με τα Κ-Μ , «Επιμερισμένη Διαχείριση». Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει επίσης λιγότερο επαχθείς διαδικασίες ελέγχουγια τα προγράμματα με ιστορικό καλών επιδόσεων, καθώς και αυξημένη προσφυγή στα εθνικά συστήματα και επέκταση της αρχής του «Ενιαίου Ελέγχου», ώστε να αποφεύγονται οι διπλοί έλεγχοι.

Ένα πιο ευέλικτο πλαίσιο

Το νέο πλαίσιο συνδυάζει την αναγκαία σταθερότητα στον προγραμματισμό των επενδύσεων με το κατάλληλο επίπεδο δημοσιονομικής ευελιξίας για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων γεγονότων. Μια ενδιάμεση επανεξέταση θα καθορίζει αν απαιτούνται αλλαγές στα προγράμματα για τα δύο τελευταία έτη της περιόδου χρηματοδότησης, με βάση τις νέες προτεραιότητες, τις επιδόσεις των προγραμμάτων και τις πλέον πρόσφατες συστάσεις ανά χώρα (ΣΑΧ).

Εντός ορισμένων ορίων, θα είναι δυνατή η μεταφορά πόρων στο πλαίσιο των προγραμμάτωνχωρίς να απαιτείται επίσημη έγκριση της Επιτροπής. Ειδική διάταξη καθιστά ευκολότερη την κινητοποίηση πόρων της ΕΕ από την πρώτη ημέρα σε περίπτωση φυσικής καταστροφής.

Σύνδεση με το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και την οικονομική διακυβέρνηση της ΕΕ

Η Πολιτική Συνοχής της ΕΕ στηρίζει τις μεταρρυθμίσεις για ένα περιβάλλον φιλικό προς τις επενδύσεις, όπου οι επιχειρήσεις θα μπορούν να ακμάζουν. Θα διασφαλίζονται η πλήρης συμπληρωματικότητα και ο συντονισμός με το νέο, ενισχυμένο πρόγραμμα στήριξης των μεταρρυθμίσεων.

Οι Ειδικές ανά Χώρα Συστάσεις (ΕΧΣ) που διατυπώνονται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου θα λαμβάνονται υπόψη δύο φορές κατά τη διάρκεια της δημοσιονομικής περιόδου: στην αρχή, για το σχεδιασμό των προγραμμάτων της πολιτικής για τη συνοχή, και κατά την ενδιάμεση επανεξέταση. Προκειμένου να διαμορφωθούν οι κατάλληλες συνθήκες για την ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας, νέοι «ευνοϊκοί όροι» θα συμβάλουν στην εξάλειψη των εμποδίων στις επενδύσεις. Η εφαρμογή τους θα παρακολουθείται καθ΄ όλη τη διάρκεια της δημοσιονομικής περιόδου.

Περισσότερες ευκαιρίες για συνέργειες στο πλαίσιο της δημοσιονομικής εργαλειοθήκης της EE

Το «Ενιαίο Εγχειρίδιο» κανόνων που καλύπτει τα κονδύλια της πολιτικής για τη συνοχή και του Ταμείου Ασύλου και Μετανάστευσης θα διευκολύνει τη χάραξη τοπικών στρατηγικών ένταξης των μεταναστών, οι οποίες θα υποστηρίζονται από πόρους της ΕΕ που θα χρησιμοποιούνται σε συνέργεια. Το Ταμείο Ασύλου και Μετανάστευσης θα επικεντρώνεται στις βραχυπρόθεσμες ανάγκες των μεταναστών κατά την άφιξή τους, ενώ η πολιτική συνοχής θα βοηθά την κοινωνική και επαγγελματική τους ένταξη. Εκτός του ενιαίου εγχειριδίου κανόνων, θα διευκολυνθούν οι συνέργειες με άλλα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ, όπως η Κοινή Γεωργική Πολιτική και τα προγράμματα Ορίζων Ευρώπη, LIFE και Erasmus+.

Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο

Οι πόροι του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ) ενισχύονται με πόρους του REACT-EU. Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη στήριξη της διατήρησης θέσεων εργασίας, μεταξύ άλλων μέσω συστημάτων μειωμένου ωραρίου εργασίας και μέτρων στήριξης για τους αυτοαπασχολούμενους, καθώς για τη στήριξη της δημιουργίας θέσεων εργασίας. Το ΕΚΤ μπορεί επίσης να στηρίξει μέτρα για την απασχόληση των νέων και να χρηματοδοτήσει δράσεις εκπαίδευσης, κατάρτισης και ανάπτυξης δεξιοτήτων, καθώς και δράσεις βελτίωσης της πρόσβασης σε κοινωνικές υπηρεσίες, μεταξύ άλλων για παιδιά. Για τη χρηματοδότηση των εν λόγω επενδύσεων σε ανθρώπους, τα Κ-Μ μπορούν να χρησιμοποιήσουν μέρος των επιπρόσθετων κεφαλαίων ύψους 55 δισ. ευρώ που διατίθενται μέσω της νέας πρωτοβουλίας REACT-EU. Το ΕΚΤ μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά στο μέσο προσωρινής στήριξης για τον μετριασμό των κινδύνων ανεργίας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, πρόγραμμα SURE.

Επιπλέον, το REACT-EU παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να συμπληρώσουν την τρέχουσα χρηματοδότηση από το Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους (ΤΕΒΑ) για να αυξήσουν τη στήριξη προς τα πλέον ευάλωτα μέλη της κοινωνίας που έχουν πληγεί δυσανάλογα από την κρίση. Η στήριξη προς τους απόρους θα εξακολουθήσει να αποτελεί προτεραιότητα και στο μέλλον.

Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ (ΕΚΤ+)

Το ΕΚΤ+ θα διαδεχθεί το τρέχον ΕΚΤ και το ΤΕΒΑ κατά τη νέα περίοδο 2021-2027. Θα είναι το κύριο χρηματοδοτικό μέσο για την υλοποίηση του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Έχει προσαρμοστεί κατά τρόπο ώστε να εξασφαλιστεί ότι η κοινωνική διάσταση της ΕΕ και οι πολιτικές απασχόλησης στα Κ-Μ λαμβάνουν τους πόρους που οι κοινωνίες και οι οικονομίες χρειάζονται για μια νέα πραγματικότητα μετά την κρίση της πανδημίας Covid-19, ήτοι:

-Μια πιο φιλόδοξη απαίτηση για επενδύσεις στην απασχόληση των νέων, που θα στηρίζει επίσης την υλοποίηση των Εγγυήσεων για τη Νεολαία. Τα Κ-Μ με ποσοστό ατόμων ηλικίας 15-29 ετών εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης ή κατάρτισης το οποίο υπερβαίνει το αντίστοιχο μέσο ποσοστό στην ΕΕ θα πρέπει να επενδύουν τουλάχιστον το 15 % των πόρων τους από το ΕΚΤ+ σε στοχευμένες δράσεις και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις για τη στήριξη των νέων (αντί του 10 % που προέβλεπε η αρχική πρόταση για το ΕΚΤ+).

-Κανένα παιδί δεν πρέπει να μείνει πίσω την επομένη της κρίσης του κορονοϊού. Η τροποποιημένη πρόταση για το ΕΚΤ+ εισάγει την απαίτηση τα κράτη μέλη να διαθέτουν τουλάχιστον το 5 % των πόρων τους από το ΕΚΤ+ σε μέτρα για την αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας.

-Η τροποποιημένη πρόταση για το ΕΚΤ+ υπογραμμίζει τη συμβολή του Ταμείου για μια πράσινη και ψηφιακή οικονομία, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνίακαι την οικοδόμηση μιας ισχυρής κοινωνικής Ευρώπης για δίκαιη μετάβαση. Το ΕΚΤ+ θα ενισχύσει τις επενδύσεις από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης για να βοηθήσει τους πολίτες να αναπτύξουν τις δεξιότητες που χρειάζονται για μια κοινωνία κλιματικά ουδέτερη και χωρίς αποκλεισμούς.

Νέο Χρηματοδοτικό Μέσο: REACT-EU

Το REACT-EU σημαίνει Συνδρομή στην Ανάκαμψη για τη Συνοχή και τις Περιοχές της Ευρώπης και είναι μια πρωτοβουλία που συνεχίζει και επεκτείνει την απόκριση στην κρίση και τα μέτρα αποκατάστασης των επιπτώσεων της κρίσης που δρομολογήθηκαν μέσω της Πρωτοβουλίας Επενδύσεων για την Αντιμετώπιση του Covid-19. Θα συμβάλει στην επίτευξη μιας πράσινης, ψηφιακής και ανθεκτικής ανάκαμψης της οικονομίας.

Το REACT-EU περιλαμβάνει πρόσθετα κονδύλια ύψους 55 δισ. ευρώ, τα οποία θα διατεθούν στα προγράμματα για την περίοδο 2014-2020 του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ), καθώς και του Ταμείου Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους (ΤΕΒΑ). Τα εν λόγω πρόσθετα κονδύλια θα χορηγηθούν την περίοδο 2021-2022 από το πρόγραμμα Next Generation EU, αλλά ήδη και το 2020 μέσω μιας στοχευμένης αναθεώρησης του τρέχοντος δημοσιονομικού πλαισίου.

Το REACT-EU θα προσθέσει επιπλέον πόρους στα υπάρχοντα προγράμματα της πολιτικής για τη συνοχή και δεν θα είναι σε βάρος οποιουδήποτε άλλου προγράμματος ή πόρων που προβλέπονται για τα προσεχή χρόνια. Συνεπώς, οι εν λόγω πόροι προστίθενται στα υπάρχοντα κονδύλια της περιόδου 2014-2020 και είναι επιπλέον των προτεινόμενων κονδυλίων για την περίοδο 2021-2027.

Για να εξασφαλιστεί ότι τα ποσά αυτά θα διατεθούν γρήγορα για να ικανοποιηθούν οι ανάγκες της πραγματικής οικονομίας, προτείνεται να διατεθεί η πρόσθετη χρηματοδότηση το 2020 μέσω μιας στοχευμένης αναθεώρησης του δημοσιονομικού πλαισίου της περιόδου 2014-2020.

Το REACT-EU θα χορηγήσει πρόσθετη χρηματοδότηση για τους πλέον σημαντικούς τομείς που θα είναι καίριας σημασίας για να τεθούν οι βάσεις μιας υγιούς ανάκαμψης. Συναφώς, θα δρομολογηθούν επενδύσεις για τη στήριξη της διατήρησης θέσεων εργασίας, μεταξύ άλλων μέσω συστημάτων μειωμένου ωραρίου εργασίας και μέτρων στήριξης για τους αυτοαπασχολούμενους. Τα κονδύλια θα μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για τη στήριξη της δημιουργίας θέσεων εργασίας και μέτρων για την απασχόληση των νέων, για την ενίσχυση των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης, καθώς και για την παροχή κεφαλαίων κίνησης και στήριξης για επενδύσεις σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.

Η στήριξη αυτή θα είναι διαθέσιμη ανεξαρτήτως οικονομικού τομέα, συμπεριλαμβανομένων των κλάδων του τουρισμού και του πολιτισμού που έχουν πληγεί βαριά. Η πρόσθετη στήριξη θα χρησιμοποιηθεί επίσης για επενδύσεις στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και την ψηφιακή μετάβαση, σε ενίσχυση των σημαντικών επενδύσεων που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη σ' αυτούς τους τομείς στο πλαίσιο της πολιτικής για τη συνοχή. Τα Κ-Μ θα έχουν τη δυνατότητα να αποφασίσουν τα ίδια πώς ακριβώς θα διοχετεύσουν τα κονδύλια.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει το 50 % των πρόσθετων πόρων του REACT-EU για το έτος 2020 να καταβληθεί στα Κ-Μ ως προχρηματοδότηση αμέσως, μετά την έγκριση των οικείων προγραμμάτων ή τροποποιήσεων προγραμμάτων. Τα Κ-Μ και οι Περιφέρειες της ΕΕ παροτρύνονται να χρησιμοποιήσουν την εν λόγω προχρηματοδότηση για την παροχή προκαταβολών στους δικαιούχους, προκειμένου να ενισχύσουν τη χρηματοοικονομική τους ρευστότητα. Προτείνεται επίσης η καταβολή ετήσιων προχρηματοδοτήσεων κατά τα επόμενα χρόνια σε σχέση με τους πρόσθετους πόρους που διατίθενται στα προγράμματα. Το ιδιαιτέρως γενναιόδωρο ποσοστό χρηματοδότησης από την ΕΕ, το οποίο μπορεί να φθάσει έως και το 100 %, θα συμβάλει στην ταχεία διάθεση των εν λόγω πρόσθετων πόρων.

Interreg: εξάλειψη των διασυνοριακών εμποδίων και στήριξη διαπεριφερειακών έργων καινοτομίας

Θα διευκολυνθεί η διαπεριφερειακή και διασυνοριακή συνεργασία χάρη στη νέα δυνατότητα των περιφερειών να χρησιμοποιούν μέρος του δικού τους μεριδίου κατανομής πόρων για τη χρηματοδότηση έργων οπουδήποτε στην Ευρώπη από κοινού με άλλες περιφέρειες.

Η νέα γενιά προγραμμάτων διαπεριφερειακής και διασυνοριακής συνεργασίας (Interreg) θα βοηθήσει τα Κ-Μ να εξαλείψουν τα διασυνοριακά εμπόδιακαι να αναπτύξουν κοινές υπηρεσίες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τη δημιουργία ενός νέου μέσου για τις παραμεθόριες περιοχές και τα Κ-Μ που επιθυμούν να εναρμονίσουν τα νομικά τους πλαίσια, τον Ευρωπαϊκό Διασυνοριακό Μηχανισμό.

Βασιζόμενη σε μια επιτυχημένη πιλοτική δράση την περίοδο 2014-2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τη δημιουργία των διαπεριφερειακών καινοτόμων επενδύσεων. Περιφέρειες που διαθέτουν ισοδύναμες δυνατότητες «έξυπνης εξειδίκευσης» θα λαμβάνουν ενισχυμένη στήριξη για τη δημιουργία πανευρωπαϊκών ομάδων σε τομείς προτεραιότητας, όπως τα μαζικά δεδομένα, η κυκλική οικονομία, η προηγμένη μεταποίηση και η ασφάλεια στον κυβερνοχώρο.

Ενισχυμένοι κανόνες για την καλύτερη απόδοση των επενδύσεων της EE

Όλα τα προγράμματα θα εξακολουθήσουν να έχουν ένα πλαίσιο επιδόσεων με ποσοτικοποιημένους στόχους, π.χ. αριθμός νέων θέσεων εργασίας ή πρόσθετη πρόσβαση σε ευρυζωνικές υπηρεσίες. Το νέο πλαίσιο καθιερώνει μια ετήσια επανεξέταση των επιδόσεων, με τη μορφή διαλόγου πολιτικής μεταξύ των αρμόδιων αρχών για τα προγράμματα και της Επιτροπής. Οι επιδόσεις των προγραμμάτων θα αξιολογούνται επίσης και κατά την ενδιάμεση επανεξέταση. Για λόγους διαφάνειας, και προκειμένου οι πολίτες της ΕΕ να μπορούν να παρακολουθούν τη συντελούμενη πρόοδο, τα Κ-Μ θα πρέπει να υποβάλλουν κάθε δύο μήνες όλα τα διαθέσιμα στοιχεία σχετικά με τηνυλοποίηση, οπότε και η πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων για τη συνοχή θα επικαιροποιείται αυτόματα.

Αυξημένη χρήση των χρηματοδοτικών μέσων

Οι επιχορηγήσεις από μόνες τους δεν μπορούν να καλύπτουν τα σημαντικά επενδυτικά κενά. Μπορούν να συμπληρώνονται αποτελεσματικά με χρηματοδοτικά μέσα που έχουν πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα και βρίσκονται πιο κοντά στην αγορά. Σε προαιρετική βάση, τα κράτη μέλη θα μπορούν να μεταφέρουν μέρος των πόρων της πολιτικής για τη συνοχή στο νέο, υπό κεντρική διαχείριση «Ταμείο InvestEU», προκειμένου να έχουν πρόσβαση στην εγγύηση που παρέχει ο προϋπολογισμός της ΕΕ. Ο συνδυασμός επιχορηγήσεων και χρηματοδοτικών μέσων διευκολύνεται και το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει επίσης ειδικές διατάξεις για την προσέλκυση περισσότερων ιδιωτικών κεφαλαίων.

Περισσότερες επικοινωνιακές προσπάθειες για αυξημένη προβολή της πολιτικής για τη συνοχή

Για μια Ευρώπη όλο και πιο κοντά στους πολίτες, δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην ανάγκη καλύτερης προβολής των απτών και θετικών αποτελεσμάτων της Πολιτικής Συνοχής της ΕΕ. Τα Κ-Μ και οι περιφέρειες έχουν αυξημένες απαιτήσεις όσον αφορά την επικοινωνία, όπως διοργάνωση εκδηλώσεων για την έναρξη μεγάλων έργων που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ και την ανάπτυξη σχεδίων προβολής στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Συγχρόνως, απλουστεύεται η κοινοποίηση έργων χρηματοδοτούμενων από την ΕΕ, καθώς ένα ενιαίο σήμα θα καλύπτει όλα τα διάφορα ταμεία της ΕΕ, μια ενιαία πύλη θα περιέχει όλες τις διαθέσιμες χρηματοδοτήσεις για τις επιχειρήσεις και η Επιτροπή θα διαχειρίζεται μια ενιαία βάση δεδομένων για έργα.

ΕΣΠΑ 2021-2027 στην Ελλάδα

Σε τροχιά υλοποίησης στην Ελλάδα είναι το νέο ΕΣΠΑ για την περίοδο 2021 – 2027 με τη συνολική δημόσια δαπάνη των νέων Προγραμμάτων να ανέρχεται στα περίπου 26,7 δισ. ευρώ, ενώ η συνολική κοινοτική συμμετοχή υπολογίζεται στα 21,2 δισ. ευρώ. Τα Περιφερειακά Προγράμματα παραμένουν και στη νέα περίοδο δεκατρία (13), ενώ ενισχύονται όλα σημαντικά στη χρηματοδότησή τους, από 17% έως 85%. Σημειώνεται ότι πλέον το 1/3 των συνολικών πόρων της περιόδου 2021-2027 κατανέμεται στις ελληνικές Περιφέρειες σε μια προσπάθεια της χώρας να αντιστρέψει το βαρύ αποτύπωμα της κρίσης και την ένταση των ενδοπεριφερειακών ανισοτήτων.

Η Αγροδιατροφή και ο Τουρισμός θα είναι μεταξύ των κλάδων που θα ενταχθούν, όμως και άλλοι τομείς θα έχουν αυξημένες ευκαιρίες χρηματοδότησης,  όπως π.χ. τα logistics, η ανακύκλωση, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, κλπ.

Αναφορικά με το κρίσιμο 2021, από το τρέχον ΕΣΠΑ υπολογίζονται πόροι άνω των 3,5 δισ. ευρώ, ενώ σε αυτά πρέπει να προστεθούν η προκαταβολή του 2021 (0,5%) καθώς και οι πρώτες απορροφήσεις των νέων προγραμμάτων που αυτή τη στιγμή δεν μπορούν να υπολογιστούν επακριβώς.

Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας κατανέμει στη χώρα μας 32 δισ. ευρώ (σε επιδοτήσεις και δάνεια) από τα οποία εντός του 2021 θα έρθει η προβλεπόμενη προκαταβολή του 13% (ήτοι 4,16 δισ.) και πιθανά η πρώτη δόση το φθινόπωρο. Το νέο χρηματοδοτικό μέσο ReactEU κατανέμει στη χώρα μας 1,7 δισ. ευρώ για το 2021 (και περίπου 500 εκατ. ευρώ για το 2022) που προστίθενται στα τρέχοντα προγράμματα του ΕΣΠΑ.

Από την πιστωτική γραμμή με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων υπολογίζονται δάνεια ύψους περίπου 500 εκατ. ευρώ. Στα παραπάνω προστίθενται σειρά άλλων προγραμμάτων όπως, ένα μέρος από τα συνολικά 0,93 δις του CEF (Connecting Europe Facility) για τη νέα περίοδο, περίπου 750 εκατ. ευρώ από τους δύο πυλώνες της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), καθώς και όπως το αποθεματικό του Brexit και τα Ταμεία Ασύλου, Εσωτερικής Ασφάλειας, Διαχείρισης Συνόρων, για τα οποία όμως δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί οι ακριβείς πιστώσεις.

Πριν το τέλος του παρελθόντος έτους στάλθηκε από την Ελλάδα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 1ο επίσημο σχέδιο του νέου ΕΣΠΑ. Με βάση των υφισταμένων διαδικασιών και το σχεδιασμό, το τελευταίο σχέδιο της ελληνικής κυβέρνησης θα σταλεί στην ΕΕ τον προσεχή Μάρτιο. Ταυτόχρονα έχει ξεκινήσει και η διαδικασία σχεδιασμού των νέων Επιχειρησιακών Προγραμμάτων. Η συνολική Δημόσια Δαπάνη των νέων Προγραμμάτων ανέρχεται στα   26.743.284.838 € ενώ η συνολική συμμετοχή της ΕΕ είναι 21.178.951.376 €.

Στα γνωστά Προγράμματα της τρέχουσας προγραμματικής περιόδου 2014-2020 προστίθενται τα νέα Προγράμματα για την Πολιτική Προστασία, τη Δίκαιη Μετάβαση, ένα αυτόνομο και οριζόντιο Πρόγραμμα για τον Ψηφιακό μετασχηματισμό, ενώ διαχωρίζονται μεταξύ τους τα Προγράμματα των Υποδομών Μεταφορών και του Περιβάλλοντος και της Ενέργειας.

Τομεακά Προγράμματα

Πρόγραμμα «Ανταγωνιστικότητα-Επιχειρηματικότητα-Καινοτομία»

Δημόσια Δαπάνη 4.117.370.989 €. Προτεραιότητα ο Καινοτόμος και Έξυπνος οικονομικός μετασχηματισμός για την εξωστρέφεια και την ανταγωνιστικότητα. Έμφαση στη Βιομηχανία 4.0, τα Clusters των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, η βελτίωση των δεξιοτήτων των εργαζομένων (ενδο-επιχειρησιακή κατάρτιση), η ανάπτυξη μηχανισμών στήριξης της καινοτομικής επιχειρηματικότητας.

Πρόγραμμα «Ψηφιακός Μετασχηματισμός»

Δημόσια Δαπάνη  637.898.862 €. Έμφαση στον ψηφιακό μετασχηματισμό δημοσίου τομέα και την ανάπτυξη των ψηφιακών υποδομών της χώρας.

Πρόγραμμα «Περιβάλλον–Ενέργεια-Κλιματική Αλλαγή» 

Δημόσια Δαπάνη  3.769.210.516 €.

Πρόγραμμα «Υποδομές Μεταφορών»

Δημόσια Δαπάνη  2.313.798.223 €. Προτεραιότητα οι επενδύσεις στις βιώσιμες, έξυπνες και πολυτροπικές υποδομές μεταφορών (δρόμοι, λιμάνια, σιδηρόδρομοι) καθώς και η ανανέωση στόλου μέσων μεταφοράς.

Πρόγραμμα «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού-Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»     

Δημόσια Δαπάνη  4.410.656.859 €. Προτεραιότητα η εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων. Έμφαση στις ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης, οι δράσεις κατά της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, μία ολοκληρωμένη στρατηγική για την επαγγελματική κατάρτιση και την εκπαίδευση, δράσεις για την δημόσια υγεία, τη ψυχική υγεία, την κοινωνική ένταξη.

Πρόγραμμα «Πολιτική Προστασία»

Δημόσια Δαπάνη 756.956.959 €.

Πρόγραμμα «Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση»

Δημόσια Δαπάνη 1.617.716.955 €. Αφορά τις περιοχές που βρίσκονται σε διαδικασία απεξάρτησης από το λιγνίτη (Δυτική Μακεδονία, Μεγαλόπολη) καθώς και τις ενεργειακές ανάγκες των νησιών.

Προγράμματα «Ευρωπαϊκής Εδαφικής Συνεργασίας» (INTERREG)

Πρόγραμμα «Αλιεία και Θάλασσα»

Δημόσια Δαπάνη 468.744.879 €.

Πρόγραμμα «Τεχνική Βοήθεια»

Δημόσια Δαπάνη 433.944.275 €.

Περιφερειακά Προγράμματα (ΠΕΠ)


Για το νέο ΕΣΠΑ 2012-2027 προτάθηκε από την Ελλάδα η κατανομή των πόρων στις Περιφέρειες ως ακολούθως:

(1) Ανατολική Μακεδονία & Θράκη: 604.933.191 €


(2) Κεντρική Μακεδονία: 1.363.116.124 €


(3) Δυτική Μακεδονία: 373.042.135 €


(4) Θεσσαλία: 524.275.431 €


(5) Ήπειρος: 403.288.795 €


(6) Βόρειο Αιγαίο: 373.042.135 €


(7) Νότιο Αιγαίο: 357.360.855 €


(8) Κρήτη: 534.357.651 €


(9) Ιόνια Νησιά: 272.219.935 €


(10) Στερεά Ελλάδα: 403.288.795 €


(11) Δυτική Ελλάδα: 594.850.970 €


(12) Αττική: 2.025.044.839 €


(13) Πελοπόννησος: 388.165.465 €

Εκ των ανωτέρω είναι εμφανές ότι αναμένεται περαιτέρω ενίσχυση  της περιφερειακής πολιτικής στην Ελλάδα, καθώς οι 13 Περιφέρειες θα μπορούν να διαχειριστούν σημαντικά αυξημένους πόρους, που αντιστοιχούν όπως προαναφέρθηκε περίπου στο 1/3 των συνολικών πόρων του νέου ΕΣΠΑ.

Έτσι, σχεδιάζεται οι 13 Περιφέρειες να μπορούν να διαχειριστούν σημαντικά αυξημένους πόρους, τόσο με τα δικά τους Επιχειρησιακά Προγράμματα (ΕΠ) αρχικά που θα είναι αυξημένα, όσο και με τις εκχωρήσεις από τα Τομεακά Προγράμματα (ΤΠ) που θα ακολουθήσουν.

Ειδικά χαρακτηριστικά των νέων προγραμμάτων

Ο σχεδιασμός των νέων προγραμμάτων λαμβάνει υπόψη του τη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, το Εθνικό Πρόγραμμα Μεταρρυθμίσεων καθώς και το Παράρτημα IV για τις επενδυτικές προτεραιότητες της Πολιτικής Συνοχής στη χώρα μας. Πρόκειται για συστάσεις που αναφέρονται στις βασικές διαρθρωτικές και επενδυτικές υστερήσεις στη χώρα μας. Σε αυτά πρέπει να προστεθεί και μία σειρά στρατηγικών που πρέπει να εφαρμοστούν με την μορφή «Αιρεσιμοτήτων».

Ενδεικτικά μπορεί να αναφερθεί: η εθνική στρατηγική για την ενέργεια και το κλίμα (ΕΣΕΚ), το πλαίσιο για την διαχείριση κινδύνων (πολιτική προστασία), η διαχείριση υδάτων και λυμάτων, τα ευρυζωνικά δίκτυα, το εθνικό σχέδιο μεταφορών στην περιφερειακή του διάσταση, ένα πλαίσιο για τις ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης, μία στρατηγική για την ισότητα των φύλων, ένα σχέδιο για τα άτομα με Αναπηρία, μία εθνική στρατηγική για την κοινωνική ένταξη (ΕΣΚΕ).

Τα προγράμματα της Πολιτικής Συνοχής της ΕΕ έχουν μία μεταρρυθμιστική διάσταση, συμβάλλοντας από κοινού με τις άλλες δημόσιες πολιτικές και πηγές χρηματοδότησης στον παραγωγικό μετασχηματισμό της οικονομίας και την ενδυνάμωση της κοινωνικής συνοχής.

Τελικές παρατηρήσεις

Είναι γεγονός ότι στη Ελλάδα έχει εισρεύσει ένας ιδιαίτερα σημαντικός αριθμός ευρωπαϊκών πόρων. Μόνο στο χρονικό διάστημα 2000-2017, η Ελλάδα έλαβε από τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία χρηματοδότηση συνολικού ύψους 66 δισεκατομμυρίων ευρώ. Οι πόροι αυτοί της ΕΕ συνέβαλαν να αλλάξει η εικόνα της χώρας με την αναβάθμιση υποδομών στις μεταφορές, ενίσχυση πληθώρας ιδιωτικών επενδυτικών σχεδίων, καθώς και ενδυνάμωση του συστήματος κοινωνικής προστασίας.

Γενικά, η προστιθέμενη αξία των ευρωπαϊκών πόρων στην ελληνική οικονομία κάθε άλλο παρά αμελητέα είναι. Σε πρόσφατη μελέτη του ΟΟΣΑ για την περιφερειακή ανάπτυξη και τα συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα στην Ελλάδα, τοποθετεί την Ελλάδα στη μεσαία κατηγορία των Κ-Μ της ΕΕ ως προς την προστιθέμενη αξία τους.

Εν κατακλείδι πρέπει επισημανθεί ότι κατά τη νέα περίοδο του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2021-2027, η Πολιτική Συνοχής της ΕΕ θα διατηρήσει τον μακροπρόθεσμο ρόλο της για την ανάπτυξη και τη μετάβαση σε μια πιο ανθεκτική, πράσινη και ψηφιακή Ευρώπη.

Πηγές

European Commission

https://ec.europa.eu/info/strategy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2021-2027_en

ΕΣΠΑ 2021-2027

https://www.espa.gr/el/Pages/newprogperiod21-27.aspx

EurActiv

https://www.euractiv.gr/sections/eyropaika-programmata/

MyOTA

www.myota.gr

 

Δημήτρης Σκάλκος, Γ.Γ. Δημοσίων Επενδύσεων και ΕΣΠΑ. Συνέντευξη στις 20.01.2021 για το σχεδιασμό του ΕΣΠΑ 2021-2027

https://www.in.gr/2021/01/20/plus/interviews/neo-espa-se-poia-erga-tha-moirastoun-ta-disekatommyria-kai-pos-tha-katanemithoun-stis-perifereies/