25o ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΥΡΩΠΗΣ

image 11e84b2f7c3570557a09cfd77fb3d2d0a225e17fcd256a0c2435b9a5595f47af V

Την Δευτέρα 7 Μαρτίου 2016 πραγματοποιήθηκε με μεγάλη επιτυχία το 25ο Συνέδριο Ελλήνων Εκπαιδευτικών Ευρώπης υπό την Αιγίδα του Προέδρου της Ευρωπαϊκής Οικονομικής & Κοινωνικής Επιτροπής της Ε.Ε. κου Γεωργίου Ντάση με την υποστήριξη του Γραφείου Συντονισμού Εκπαίδευσης Βρυξελλών με Διευθύντρια την κα Μυρσίνη Ρουμελιώτου. Στο Συνέδριο παρευρέθηκαν και έλληνες εκπαιδευτικοί από την περιοχή ευθύνης του Γραφείου Συντονισμού Εκπαίδευσης Μαριούπολης με επικεφαλής την κα Χρύσα Ταμίσογλου.

Η Ημερίδα είχε μια πρωϊνή και μια απογευματινή συνεδρία. Στο πλαίσιο της πρωϊνής συνεδρίας, της οποίας προήδρευσε ο καθηγητής κος Θεόδωρος Καλλιάνος, από εικοσιπενταετίας ψυχή του θεσμού της ετήσιας αυτής εκπαιδευτικής εκδήλωσης, την εναρκτήρια ομιλία εκφώνησε ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής & Κοινωνικής Επιτροπής κ. Γεώργιος Ντάσης, ο οποίος αφού παρουσίασε τα εκπαιδευτικά μοντέλα της Γαλλίας και της Αγγλίας αναφορικά με την αντιμετώπιση της πολυπολιτισμικότητας, επέμεινε στην ανάγκη να αντιμετωπισθούν οι ρατσιστικές τάσεις και να εμπεδωθεί η κοινωνική συνοχή στην Ελλάδα μέσω του εκπαιδευτικού συστήματος. Την έναρξη των εργασιών της Ημερίδας κήρυξε ο κος Θεοδόσης Πελεγρίνης, Υφυπουργός Παιδείας, ο οποίος επεσήμανε την ανάγκη για αναμόρφωση της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα με σκοπό όχι την γκετοποίηση των αλλοδαπών αλλά την πλήρη ενσωμάτωσή τους. Χαιρετισμούς απηύθυναν στο Συνέδριο ο Αναπληρωτής Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στην ΕΕ Πρέσβης κος Αργύριος Μακρής, ο κος Κατακαλίδης εκ μέρους της Πρέσβεως της Ελλάδας στο Βέλγιο κας Ελευθερίας Γαλαθιανάκη και ο Πρωτοπρεσβύτερος κ. Σταύρος Τριανταφύλλου εκ μέρους του Σεβαμιωτάτου Μητροπολίτου Βελγίου κου Αθηναγόρα.

Ακολούθησαν οι τοποθετήσεις του καθηγητή και ακαδημαϊκού της Βασιλικής Ακαδημίας του Βελγίου κου Λάμπρου Κουλουμπαρίτση, ο οποίος τόνισε την ανάγκη να περάσει η εκπαίδευση από την εποχή της πολυπολιτισμικότητας σε αυτήν της διαπολιτισμικότητας αξιοποιώντας αφενός μεν τις κατακτήσεις των ανθρωπίνων ελευθεριών και θεμελιωδών δικαιωμάτων και αφετέρου την εμπειρία της παγκόσμιας οδύνης και του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Αχαΐας κου Αθανασίου, Διευθυντού του Γραφείου της Αντιπροσωπείας της Εκκλησίας της Ελλάδος στην ΕΕ, ο οποίος, με αφορμή την παρουσίαση της έκδοσης του τόμου του Γραφείου μας με θέμα «Διαπολιτισμικότητα και Θρησκεία στην Ευρώπη» (Αθήνα, Ίνδικτος, 2011), αναφέρθηκε στην εκπαίδευση ως αποτελεσματικό μέσο για να μην βιώνεται πλέον η πολυπολιτισμικότητα ως απειλή και στη σπουδαιότητα του διαλόγου για την ειρηνική συνάντηση των πολιτισμών.

Η πρωϊνή συνεδρία συνεχίσθηκε με τις τοποθετήσεις της κας Isabelle Polain, της Γενικής Διεύθυνσης Υποχρεωτικής Εκπαίδευσης, η οποία αναφέρθηκε στην πολιτική των γαλλόφωνων Βαλλόνων έναντι κυρίως παιδιών προσφύγων και την κοινωνική υποστήριξη που παρέχεται σε αυτά, του Δρος Kari Kivinen, Γενικού Γραμματέως των Εὐρωπαϊκών Σχολείων, ο οποίος παρουσίασε τη σημασία που αποδίδει στην καλλιέργεια περισσότερων γλωσσών το ευρωπαϊκό σχολείο με βάση την προνομιακή διδασκαλία της μητρικής γλώσσας του μαθητή για την αντιμετώπιση της πολυπολιτισμικής πραγματικότητας εντός της οποίας ο τελευταίος θα κληθεί να ζήσει και να εργασθεί. Ο Διευθύνων Σύμβουλος του Κέντρου Ανάπτυξης Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΚΑΝΕΠ/ΓΣΕΕ) κος Μιχάλης Κουρουτός και ο Επιστημονικός Συνεργάτης του Κέντρου κος Νίκος Παΐζης παρουσίασαν αποτελέσματα της έρευνας του Κέντρου από την φετινή Έκθεση για τα έτη 2002-2014 αναφορικά με τη συσχέτιση εκπαιδευτικής αποτελεσματικότητας και κοινωνικο-οικονομικού επιπέδου των εμπλεκομένων στην εκπαιδευτική διαδικασία οικογενειών καθώς και τη σύγκριση του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος με αυτά των υπολοίπων χωρών της Ε.Ε.

Η πρωϊνή συνεδρία έκλεισε με τις εισηγήσεις της Δρος Κατερίνας Βασιλικού, του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Κοινωνίας της Ακαδημίας Αθηνών, που αναφέρθηκε στο παράδειγμα του 2ου Γυμνασίου Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Ελληνικού για την αντιμετώπιση των μεταναστών μαθητών, του Δρος Άγγελου Αγαλιανού από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο οποίος μίλησε για την ανάγκη ευρωπαϊκής συνεργασίας για την άρση των ανισοτήτων στην εκπαίδευση με δεδομένο το χάσμα μεταξύ του υψηλού ποσοστού αποφοίτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Μεγάλη Βρετανία, την Ολλανδία και την Βόρεια Ισπανία και την Κύπρο και του πολύ χαμηλότερου ποσοστού αποφοίτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ιταλία, την Πορτογαλία, την Ρουμανία και την Τσεχία και τέλος του πρωτοπρεσβ. δρος Γεωργίου Α. Λέκκα, Συμβούλου του Γραφείου της Αντιπροσωπείας μας, οποίος αναφέρθηκε στον ιερατικό χαρακτήρα της παιδαγωγικής συνάντησης, όπως αυτός κατοχυρώνεται από την αυτομειωτική πνευματική στάση του δασκάλου προκειμένου αυτός να στηρίξει την εκπαιδευτική προσπάθεια του μαθητή του με υποδείγματα το πρόσωπο του Σωκράτη και αυτό του Κυρίου Ιησού Χριστού. [Παρακάτω μπορείτε να διαβάσετε την εισήγηση αυτή].

Στο πλαίσιο της απογευματινής συνεδρίας, της οποίας προήδρευσε η Συντονίστρια του Γραφείου Εκπαίδευσης Βρυξελλών Δρ. Μυρσίνη Ρουμελιώτου, η κα Χρύσα Ταμίσογλου, Συντονίστρια Εκπαίδευσης Μαριούπολης κατέθεσε την εμπειρία της από τον συντονισμό εκπαιδευτικών, που κάτω από αντίξοες συνθήκες σε περισσότερες από 20 χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, προσφέρουν στην ελληνική ομογένεια πολύτιμο εκπαιδευτικό έργο, ενώ ο Δρ. Γεώργιος Κόσυβας, Συντονιστής Εκπαίδευσης Λονδίνου και η κα Μαρία Παπαλούκα, Εκπαιδευτική Σύμβουλος Κυπριακής Υπάτης Αρμοστείας Λονδίνου, παρουσίασαν την οργάνωση του εκπαιδευτικού συστήματος στην Μεγάλη Βρετανία για την εξυπηρέτηση των εκεί εκπαιδευτικών ομογενειακών αναγκών και όχι μόνο, αφού από τις εκπαιδευτικές αυτές υποδομές εξυπηρετούνται και άνθρωποι διαφόρων ηλικιών μη ελληνικής καταγωγής που επιθυμούν να μάθουν την ελληνική γλώσσα. Η απογευματινή συνεδρία συνεχίσθηκε με τη δυναμική παρέμβαση του κου Πασχάλη Χριστοδούλου, Υποδιευθυντή Μειονοτικού Σχολείου Σιδηρούς Σουφλίου, για τις δυσκολίες της μειονοτικής εκπαίδευσης στη Θράκη με την επιθετική τουρκική εκπαιδευτική πολιτική να λειτουργεί διαχρονικά σε βάρος μειονοτήτων όπως οι Πομάκοι και οι Ρομά και ολοκληρώθηκε με την παρουσίαση του εθελοντικού δικτύου Teachers4Europe εκ μέρους της Σχολικής Συμβούλου Έβρου κας Ιωάννας Μανάφη και της εκπαιδευτικού κας Αγάπης Σερετούδη. Ακολούθησε γόνιμη συζήτηση του κοινού με τους εισηγητές για το παρόν και το μέλλον της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης της ελληνικής ομογένειας Ευρώπης. 

image 0f4c8d95a3879422b1cb793adb6d47300e099c57a1bbf27e2728f8e14e402fba V

 image 18e0e35ff7531c8c0c75a498c8bee54e12fc7372dc1b718bb41f1ca539d97411 V

 image 6804e8e16f0d3f6837518b9130f70a2205521a1da7489bb78599be5bdbc98c64 V

image 4f1d9a29c6625793fd36e02b3da863fb1d8d2fd15cff231dfd052ad7595b281c V

 

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΥ ΤΟΜΟΥ

ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ

Του Μητροπολίτη Αχαΐας Αθανάσιου

Βρυξέλλες, 7 Μαρτίου 2016

Ο συλλογικός τόμος «Διαπολιτισμικότητα και Θρησκεία στην Ευρώπη μετά την επικύρωση της Συνθήκης της Λισσαβόνας» εκδόθηκε τον Οκτώβριο 2011. Περιλαμβάνει, μετά από ένα Πρόλογο που δίδει μια περίληψη του περιεχομένου, 22 άρθρα γραμμένα από 22 μελετητές, πολιτικούς, εκκλησιαστικούς και επιστημονικούς συγγραφείς. Παρουσιάζοντας τον τόμο πολύ σύντομα θα ήθελα να κάνω μια ιστορική επισήμανση που βρίσκεται στο υπόβαθρο του προβληματισμού τον οποίον εκφράζει ο τόμος.

Η συνάντηση των πολιτισμών στην ιστορία της ανθρωπότητας είναι γεγονός σύνηθες. Πρώτα αναφέρω την αντιπαράθεση ελληνικού και βαρβαρικού κόσμου στην αρχαιότητα. Το «πας μη Έλλην βάρβαρος», ως φραστική διατύπωση, παρά την αρχαιοφάνειά της, δεν υπάρχει με αυτή την διατύπωση πουθενά στην αρχαία ελληνική και βυζαντινή γραμματεία. Υπάρχει όμως το πνεύμα της φράσης αυτής. Η διχοτομία Ελλήνων-βαρβάρων υπήρχε στην κλασική αρχαιότητα, όπως αποτυπώνεται καθαρά σε ένα ρητό που ο Διογένης Λαέρτιος (1.34) αποδίδει στον Θαλή, ενώ άλλοι το απέδιδαν στον Σωκράτη: «Χρωστάω χάρη στην Τύχη για τρία πράγματα: που γεννήθηκα άνθρωπος και όχι ζώο, άνδρας και όχι γυναίκα, Έλληνας και όχι βάρβαρος». (τριῶν τούτων ἕνεκα χάριν ἔχειν τῇ Τύχῃ· πρῶτον μὲν ὅτι ἄνθρωπος ἐγενόμην καὶ οὐ θηρίον, εἶτα ὅτι ἀνὴρ καὶ οὐ γυνή,τρίτον ὅτι Ἕλλην καὶ οὐ βάρβαρος). Ο Τίτος Λίβυος στην «Ιστορία» του έγραψε ότι «πάντα υπήρχε και πάντα θα υπάρχει πόλεμος μεταξύ των βαρβάρων και όλων των Ελλήνων» (31,29).

Η γνωστή θεωρία του Samuel Huntington περί σύγκρουσης πολιτισμών (1996) φαίνεται να επιβεβαιώνει την ρήση του Τίτου Λίβυου. Η «Δύση» καταρχήν διακηρύττει ότι είναι ανοικτή σε όσους σέβονται τις αξίες που πρεσβεύει. Ταυτόχρονα, σε ορισμένες περιπτώσεις, φαίνεται να υψώνει τείχη αυτοάμυνας ενάντια σε επίθεση κατά των αξιών της από διαφορετικά πολιτιστικά μοντέλα που την απειλούν. Μην ξεχνάμε ότι στο παρελθόν επεδείχθη μια αυτάρεσκη συμπεριφορά της πολιτιστικής ανωτερότητας της «Δύσης» για την άσκηση αποικιοκρατικής πολιτικής που κράτησε αιώνες. Μέχρι που φθάνουμε σήμερα στην απαξίωση της αμοραλιστικής και παρακμασμένης «Δύσης» από ένα Ισλάμ που συνθέτουν ανεξέλεγκτες ομάδες, οι οποίες καταστρέφουν ανεκτίμητα μνημεία πολιτισμού. Για χάρη συντομίας παραθέτω απλουστευτικά διάφορα γεγονότα του παρελθόντος, τα οποία αναφέρονται επιλεκτικά στον σύγχρονο διάλογο περί πολυπολιτισμικότητας.

Από την αρχαιότητα μέχρι την «Παγκόσμια Διακήρυξη της Πολιτισμικής Διαφορετικότητας», Παρίσι, 2 Νοεμβρίου 2001, και μέχρι την υπογραφή της Συνθήκης της Λισαβόνας (2009) δεν έπαψε (και δεν θα πάψει στο μέλλον) να τίθεται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο πλειάδα ερωτημάτων γύρω από την ταυτότητα, την κουλτούρα, τη διαφορετικότητα, την ιθαγένεια, την ισότητα δικαιωμάτων, την κοινωνική συνοχή, την ειρήνη, την ασφάλεια, το δικαίωμα πρόσβασης στη γνώση.

Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα η συνάντηση των πολιτισμών θα καταλήξει σε ποικίλα αποτελέσματα. Από την Kulturgemeinschaft (κοινότητα πολιτισμού με βασικό στοιχείο της κοινότητας αυτής τη γλώσσα) που χαρακτήριζε τον αρχαίο κόσμο, θα φτάσουμε στην Kultgemeinschaft (την κοινότητα πίστης) που χαρακτήριζε το Βυζάντιο. Θα περάσουμε από την καταστροφή αρχαίων μνημείων του τέλους του 4ου αιώνα, για να παγιωθεί ο χριστιανισμός ως βασικό χαρακτηριστικό του βυζαντινού, δηλαδή του ρωμαίου πολίτη. Η εικονομαχία (8ος-9ος αιώνας), με την φοβερή αναστάτωση που προκάλεσε στην αυτοκρατορία του Βυζαντίου, πριν από την θεολογική της διάσταση, πρέπει να κατανοηθεί ως πολιτιστική αντιπαράθεση. Ένα άλλο χαρακτηριστικό στοιχείο, στο τέλος του 12ου αιώνα, καταγράφει ο ιστορικός Τζέτζης, όταν σημειώνει ότι βγαίνοντας από το σπίτι του στην Κωνσταντινούπολη λέει «Καλημέρα» σε πάνω από δώδεκα γλώσσες, πολλές από τις οποίες είναι σήμερα χαμένες για εμάς. Είναι, μάλιστα, αμφίβολο αν οι διάφορες εθνότητες της εποχής εκείνης έχαιραν στην Κωνσταντινούπολη και στην βυζαντινή αυτοκρατορία γενικότερα ισοπολιτείας, παρά τις περί τούτου διαβεβαιώσεις ιστορικών της εποχής. Να υπογραμμίσω εδώ ότι κάθε αυτοκρατορία σε όλες τις εποχές είχε το χαρακτηριστικό της πολυπολιτισμικότητας, διότι ασκούσε έλξη στα διάφορα έθνη το βιοτικό επίπεδο και η ασφάλεια που επικρατούσε στην αυτοκρατορία ως συνέπεια της οικονομικής και στρατιωτικής ευεξίας. Την ελκυστική δύναμη ασκεί σήμερα στον κόσμο η Ευρώπη και αυτή την πραγματικότητα δεν μπορεί να την μεταβάλει κανένα ξόρκι. Ο προβληματισμός μας πρέπει να επικεντρωθεί στην ανάπτυξη πνεύματος διαλόγου και κατανόησης που η εκπαιδευτική διαδικασία και δραστηριότητα μπορεί να καλλιεργήσει. Αυτό το πνεύμα διαλόγου προωθεί και ο τόμος που παρουσιάζω.

Μετά την ιστορική επισήμανση θέλω να υπογραμμίσω το γεγονός ότι η πολυπολιτισμικότητα σήμερα θέτει ένα συγκεκριμένο πρόβλημα. Η δημοκρατική ανεκτικότητα στην Ευρώπη σέβεται την πολιτισμική ισοτιμία και πολυμέρεια ως στοιχείο εμπλουτισμού της κοινωνίας. Παραμονεύει όμως και ένας κίνδυνος: η υποχώρηση στην απαίτηση εξαφάνισης του πολιτισμικού και θεσμικού πλαισίου που δέχεται τον φορέα ενός διαφορετικού πολιτισμού. Ένα πρόσωπο και η ομάδα του απαιτούν να απαλειφθούν στοιχεία συστατικά της πολιτισμικής πραγματικότητας που τον υποδέχεται και στηρίζει την απαίτησή του στην επίκληση της πολιτισμικής του «διαφορετικότητας». Αυτό δεν είναι μόνον συμπεριφορά που χαρακτηρίζει τους μετανάστες, για να μην παρεξηγηθώ. Είναι και νοοτροπία που εκφράζουν ιθαγενείς ομάδες που διαφοροποιούνται ιδεολογικά στην κοινωνία. Τότε ο πολιτισμός της δημοκρατίας, που υποστηρίζει την πολυπολιτισμικότητα και διαφορετικότητα, κινδυνεύει να αυτοπαγιδευτεί στον πλουραλισμό και στην ανεκτικότητά του και να οδηγηθεί στον μαρασμό και την εξαφάνιση μαζί με την αμφισβήτηση βασικών συστατικών του στοιχείων. Ο σεβασμός του «άλλου» στην δημοκρατία δεν μπορεί να λειτουργήσει μονομερώς!

Με αυτή την έννοια το ερώτημα ναι ή όχι στο μάθημα των Θρησκευτικών είναι τεχνητό και διατυπώνει ένα ακατανόητο δίλημμα. Η απόρριψη στοιχείων συστατικών του πολιτισμού είναι αυθαίρετη και καταστροφική, παρόμοια με την δραστηριότητα των φανατικών του Ισλαμικού Κράτους. Με ποια λογική η πρόσβαση στη γνώση της πίστης των προγόνων μου είναι στοιχείο που προσβάλλει, στα πλαίσια της εκπαιδευτικής διαδικασίας, την ελευθερία της συνειδήσεως ή την ελευθεροθρησκεία. Είναι ένα ερώτημα πως φθάσαμε σήμερα, τουλάχιστον σε κάποιες περιπτώσεις, στο συμπέρασμα ότι η πίστη είναι προσωπική υπόθεση- κάτι σαν επιλογή αφελών ανθρώπων- και όχι αναπόσπαστο στοιχείο κατανόησης του πολιτισμικού φαινομένου! Είναι βέβαια άλλο το θέμα πως μεταδίδεται η γνώση περί πίστεως στα πλαίσια ενός σύγχρονου εκπαιδευτικού συστήματος.

 

π. Γεωργίου Α. Λέκκα

                                                                  ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΤΟ 25ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ

                                                       ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΥΡΩΠΗΣ

                          ΘΕΜΑ: Η ΙΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ

Θὰ ξεκινήσω μὲ τὰ λόγια μιᾶς ἀπὸ τὶς μεγαλύτερες πνευματικὲς προσωπικότητες τῆς Ὀρθόδοξης Ἀνατολῆς κατὰ τὸν 20ο αἰ, τοῦ πατρὸς Σωφρονίου Σαχάρωφ: «Ποιά εἶναι ἡ διαστροφὴ τῆς σύγχρονης κοινωνίας;», ἀναρωτιέται. «Κοιτάξτε ποῦ ὁδηγοῦν ὅλα τὰ σχολεῖα», συνεχίζει. «Παρατηρεῖται συχνὰ ὅτι μόλις ἀνεβεῖ ὁ ἄνθρωπος σὲ ὑψηλότερες ἀκαδημαϊκὲς βαθμίδες, βλέπει συγκαταβατικά, μᾶλλον ὑποτιμητικὰ καὶ ἀδιάφορα, τοὺς ἄλλους ποὺ βρίσκονται χαμηλότερα. Ὅπως συμβαίνει στὸν κάθε ἄνθρωπο ποὺ γεννήθηκε στὸν κόσμο αὐτό, ἡ παραμικρὴ ὑπεροχή του στὸ ἐπιστημονικὸ ἐπίπεδο τὸν κάνει ἤδη ὑπερήφανο. Ἐξαιτίας τῆς ὑπερηφάνειας αὐτῆς παρατηρεῖται ἡ τάση νὰ καταπιέζονται οἱ ἀσθενέστεροι» καὶ «ὁλόκληρη ἡ ἀνθρώπινη ἱστορία ὁδηγεῖται σὲ πραγματικὰ ἐφιαλτικὰ ἀποτελέσματα» (π. Σωφρονίου Σαχάρωφ, Οἰκοδομώντας τὸν Ναὸ τοῦ Θεοῦ μέσα μας καὶ στοὺς ἀδελφούς μας, τόμος Β΄, Ἱερά Μονὴ Τιμίου Προδρόμου, Ἔσσεξ Ἀγγλίας, 2013, σ. 296).

          Μἐ τὴν σημερινὴ εὐκαιρία, σκοπεύω νὰ σᾶς μιλήσω γιὰ δύο παραδειγματικὲς μορφὲς δασκάλων ποὺ ὑπέδειξαν τὴν ὁδὸ τῆς αὐτομείωσης ὡς μονόδρομο γιὰ τὴν ἐπιτυχία τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ μας ἔργου. Πρόκειται γιὰ τὴν γνωσιολογικὴ αὐτομείωση τοῦ Σωκράτη καὶ τὴν ὑπαρξιακὴ αὐτομείωση τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ.

            Συνήθως ἀναφερόμαστε στὸν Σωκράτη ὡς τὸν διαλεκτικὸ φιλόσοφο, τὸν εἴρωνα ἢ τὸν ἐκμαιευτὴ τῆς ἀλήθειας. Παραβλέπουμε ὅτι τὸ ἰδιαίτερο χαρακτηριστικὸ τῆς προσωπικότητάς του ἦταν ἡ ταπείνωσή του. Ἀναλαμβάνει συνειδητὰ καὶ ἑκούσια, τουλάχιστον σύμφωνα μὲ τὴν πλατωνικὴ μαρτυρία, τὸν ἀγῶνα τῆς μείωσης τοῦ ἑαυτοῦ του προκειμένου νὰ γίνει ἡ φωνὴ τοῦ Ἄλλου. Ἄλλο μὲ ἄλφα κεφαλαῖο, κατὰ τὴν πλατωνικὴ ἑρμηνεία τοῦ φαινομένου Σωκράτης, εἶναι ὁ λόγος. Ὁ πλατωνικὸς Σωκράτης ἀποτελεῖ σὲ τελευταία ἀνάλυση μιὰ προσωπικὴ φωνὴ τοῦ λόγου. Τὸ μεγαλεῖο αὐτοῦ τοῦ φιλοσόφου ἔγκειται ὄχι στὴν διαλεκτικὴ κατίσχυση ἐπὶ τῶν ἀντιπάλων του, πράγμα ποὺ δὲν θὰ τὸν ἔκανε νὰ διαφέρει καθόλου ἀπὸ τοὺς σοφιστὲς ἔστω κι ἂν τοῦ ἀναγνωριζόταν ὅτι ὑπῆρξε ὁ ἱκανότερος ἀπὸ αὐτούς, ἀλλὰ στὴ ἑκούσια μείωση τοῦ ἑαυτοῦ του προκειμένου νὰ ἐπιτρέψει νὰ ἀκουσθεῖ μέσω αὐτοῦ ὁ ὑπερατομικὸς λόγος. Ὁ ὑπερατομικὸς λόγος εἶναι ποὺ κατισχύει τῶν διαλεκτικῶν ἀντιπάλων τοῦ Σωκράτους κι ὄχι ἡ διαλεκτικὴ δεινότητα τοῦ τελευταίου. Αὐτὴ εἶναι ἡ βαθιὰ πεποίθηση τοῦ πιὸ προικισμένου ἀπὸ τοὺς μαθητές του, τοῦ Πλάτωνα, κι αὐτὴ ἀκριβῶς εἶναι ποὺ κάνει τὴν πλατωνικὴ ἑρμηνεία τοῦ φαινομένου Σωκράτης τόσο ἐνδιαφέρουσα καὶ τόσο ξεχωριστὴ συγκρινόμενη μὲ ἄλλες συγκαιρινῶν του, ὅπως τοῦ Ξενοφῶντος ἢ τοῦ Ἀριστοφάνη. Ὁ πλατωνικὸς Σωκράτης δὲν εἶναι δημιουργὸς τῆς ἀλήθειας ἀλλὰ διάμεσός της. Ἀκούει μέσα του τὴν ὑπερατομικῆς τάξεως ἀλήθεια, ὅπως ἀκούει τὸ δαιμόνιό του, ὅπως ὁ ἔνθεος ποιητὴς ἀκούει μέσα του νὰ τοῦ ὑπαγορεύεται τὸ ποίημα. Ὅμως σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν ἐκστατικότητα τῆς Πυθίας ἢ τῶν ποιητῶν, ὁ πλατωνικὸς Σωκράτης τελεῖ σὲ λογικὴ μέθη καὶ λειτουργεῖ ὡς ἀγγελιοφόρος μιᾶς ὑπερατομικῆς λογικῆς ἀλήθειας τῆς ὁποίας ἡ κατίσχυση πάνω μας ἐξαρτᾶται ἀποκλειστικὰ ἀπὸ τὸν βαθμὸ διαθεσιμότητάς μας σὲ αὐτήν. Ἐδῶ φιλό-σοφος δὲν εἶναι κάποιος ποὺ ἁπλῶς ἀγαπάει τὴ σοφία, ἀλλὰ ὅποιος τῆς διατίθεται ἔτσι –δηλαδὴ σὲ διαρκὴ κίνηση αὐτομείωσης- ὥστε αὐτὴ νὰ τοῦ ἀποκαλύπτεται. Ἐδῶ ἐμπόδιο στὴν ἄσκηση τῆς φιλοσοφίας δὲν εἶναι ἡ ἔλλειψη γνώσεων, ἀλλὰ ἡ ἰδιοτέλεια ὡς ἑκούσιος αὐτοπεριορισμὸς στὴν μερικότητα τῆς ἀτομικότητάς μας ποὺ μᾶς καθιστᾶ ἀδύνατη τὴν πρόσβαση στὴν λυτρωτικὴ καὶ ὑπερατομικὴ ἀλήθεια τοῦ λόγου. Αὐτὸ εἶναι τὸ μέγιστο μάθημα τοῦ Πλάτωνα: Φιλοσοφία καὶ ἰδιοτέλεια εἶναι ἐξ ὁρισμοῦ ἀσύμβατες πραγματικότητες καὶ πὼς ἀποκλειστικὴ προϋπόθεση γιὰ τὴν ἄσκηση τῆς φιλοσοφία εἶναι ἡ ἠθικὴ κάθαρση. Εἰδικὰ μάλιστα γιὰ τὸν Σωκράτη, σύμφωνα τουλάχιστον μὲ τὴν μαρτυρία τῶν πρώιμων πλατωνικῶν διαλόγων συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ 1ου Βιβλίου τῆς Πολιτείας, σχεδὸν ἀποκλειστικὸ ἔργο τοῦ λόγου εἶναι ἡ ἠθικὴ κάθαρση ὅσων διακινδυνεύουν, μέσω τοῦ σωκρατικοῦ διαλόγου, νὰ μποῦν σὲ διαλεκτικὴ σχέση μὲ τὸν Δάσκαλο. Ὅπως ὀρθὰ παρατήρησε ὁ PierreHadot, διακύβευμα στὸν σωκρατικὸ διάλογο δὲν εἶναι αὐτὸ γιὰ τὸ ὁποῖο τὰ μέρη συζητοῦν, ἀλλὰ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι οἱ συνομιλητές. Οἱ συνομιλητὲς τοῦ Σωκράτη καλοῦνται κατὰ τὸ παράδειγμα τοῦ Δασκάλου νὰ ὑπομείνουν τὴν ταπεινωτικὴ διαδικασία ἑνὸς πνευματικοῦ στριπτίζ, μὲ τὸ νὰ παραιτηθοῦν ἀπὸ τὰ προκατασκευασμένα δεδομένα μιᾶς ἕτοιμης γνώσης, προκειμένου νὰ ἀνοιχθοῦν ἀπὸ κοινοῦ στὸν σωτήριο φωτισμὸ τῆς ὑπερατομικῆς ἀλήθειας. Ἔτσι κάθε διαλεκτικὴ προσπάθεια, τοῦ Σωκράτη ἢ τῶν μαθητῶν του μὲ τὴν συνεπικουρία τοῦ δασκάλου, στὸ πλαίσιο τοῦ πλατωνικοῦ διαλόγου ὡς παιδαγωγικῆς συνάντησης, ἀποτελεῖ ἀναβαθμὸ κατάκτησης στὴν πορεία πρὸς μιὰ ἰδανικὴ ἀλήθεια, προσβάσιμη στὸ μέτρο τῆς ἀτομικῆς μας αὐτομείωσης καὶ ταυτοχρόνως μονίμως διαφεύγουσα λόγω τῆς θεϊκότητάς της.

            Κατὰ τὴν μαρτυρία τοῦ Εὐαγγελιστῆ Ἰωάννη ὁ ὑπερατομικὸς Λόγος εἶναι Πρόσωπο ποὺ ἐνσαρκώθηκε ἱστορικὰ ἐν Κυρίω Ἰησοῦ Χριστῶ μὲ σκοπὸ ὄχι ἁπλῶς τὴ διδασκαλία ἀλλὰ τὴ σωτηρία τοῦ κόσμου.

            Ποιό τὸ περιεχόμενο αὐτῆς τῆς διδασκαλίας: Ὁ Χριστὸς ἀποκάλυψε στοὺς μαθητές του τὸ Μυστήριο τῆς ἐν ἀγάπη ζωῆς τῆς Ἁγίας Τριάδος (Ἰω.12.44-50) καὶ τὸν ἑαυτό Του ὡς τὸν ἕνα τῆς Τριάδος (Ἰω.11.25-27). Τοὺς δίδαξε ὅτι ἡ αὐτομείωση ἀποτελεῖ τὸν κατεξοχὴν τρόπο ὑπάρξεως τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ (Ἰω.5.30-32 & 16.13) καί, κατὰ συνέπεια, ἡ ὁδὸς τῆς αὐτομείωσης εἶναι μονόδρομος γιὰ τὸν ἄνθρωπο προκειμένου νὰ συντονισθεῖ μὲ ἕναν τέτοιο Θεό. Στὸ ἐρώτημα τοῦ Πιλάτου «Τί ἐστιν ἀλήθεια;» (Ἰω.18.38), ὁ Χριστός εἶχε ἤδη ἐπανειλημμένως ἀπαντήσει καὶ ἡ ἀπάντησή του ἦταν ὁ λόγος ποὺ βρέθηκε ὑπόδικος ἐνώπιον τοῦ ρωμαίου ἄρχοντα: Ἀλήθεια εἶναι ἡ ὑπαρξιακὴ σχέση ἑκούσιας καὶ ἐν ἀγάπη αὐτομείωσης κάθε Προσώπου τῆς Ἁγίας Τριάδος ὥστε Αὐτὸ νὰ φανερώνεται μέσω τῶν Ἄλλων. Μαρτυρώντας ἔτσι ἐν ἀληθεία, δίδαξε ὁ Ἰησοῦς, τὸ κάθε Πρόσωπο περὶ τῶν Ἄλλων συνιστοῦν καὶ τὰ Τρία Πρόσωπα μαζὶ τὸν ἕνα Θεὸ τῆς Ἀγάπης (Ἰω.10.30 & 38).

            Ὁ Χριστὸς ἀποκάλυψε στοὺς μαθητές του τὸ Μυστήριο τῆς ζωῆς τῆς Ἁγίας Τριάδος κυρίως ὅμως μὲ τὴν ἴδια τὴν ζωή Του. Ἡ κένωση τοῦ Χριστοῦ, ποὺ μαρτυρήθηκε μὲ τὴν ταπεινή Του γέννηση, τὴν νίψη τῶν ποδιῶν τῶν μαθητῶν Του καὶ πάνω ἀπ’ ὅλα μὲ τὴν σταυρική Του θυσία, εἶναι αὐτὴ ποὺ τὸν ἀποκάλυψε στὰ μάτια τῶν μαθητῶν του ὡς τὸν ἕναν τῆς Τριάδος. Ἡ αὐτομείωση τοῦ Χριστοῦ ὁλοκληρώνεται ἀσφαλῶς στὴν ἀγωνία τῆς Γεσθημανῆ καὶ στὴν ἐγκατάλειψη τοῦ Σταυροῦ. Πάνω στὸν Σταυρὸ ὁλοκληρώνεται τελικὰ ἡ παιδαγωγικὴ συνάντηση τοῦ Χριστοῦ μὲ τοὺς μαθητές Του μὲ ἀποκλειστικὸ θέμα τὴν ἀγάπη. «Μωρία τοῦ Σταυροῦ» εἶναι ἡ ἄφατη ταπείνωση τοῦ Χριστοῦ, ποὺ ἀπὸ ἀγάπη ἐκδύθηκε τῆς θεϊκῆς του δόξας καὶ ἔπαθε ὄχι ἁπλῶς γιὰ τὴν ἐπικύρωση τῆς διδασκαλίας Του ἀλλὰ γιὰ τὴν ἀναδημιουργία τοῦ ἀνθρώπου (Κολασ.1.18-20 & Ἐφεσ.2.5-6). Πρόκειται γιὰ τὸν Θεάνθρωπο Δάσκαλο ποὺ μὲ θυσία τοῦ ἑαυτοῦ Του κατέβηκε στὸ σκοτεινὸ σπήλαιο τῆς ἄγνοιας τῶν μαθητῶν του γιὰ νὰ τοὺς καταστήσει ἐς ἀεὶ τμῆμα τῆς αἰώνιας ζωῆς Του.

            Ὁ Σταυρὸς τοῦ Χριστοῦ θὰ μαθαίνει στοὺς μαθητές Του ὅλων τῶν ἐποχῶν πὼς ἡ ἀγάπη εἶναι ἢ σταυρωμένη αὐτομείωση ἢ καθαρὸς ἐγωϊσμὸς καὶ πὼς μέση λύση δὲν ὑπάρχει. Ὁ Σωκράτης ἐπιλέγει νὰ πιεῖ τὸ κώνειο ὄχι μόνο γιὰ νὰ διαφυλάξει τὸ ἔργο του ἀλλὰ καὶ γιὰ νὰ περισώσει τὴν ἀνθρωπιά μας. Ὁ Χριστός, ὅμως, πεθαίνει πάνω στὸν Σταυρὸ γιὰ νὰ ἀνοίξει ἐκ νέου τὴν πόρτα τῆς Ἁγίας Τριάδος σὲ κάθε μαθητή Του ποὺ θὰ θελήσει νὰ Τὸν ἀκολουθήσει, νὰ συντονισθεῖ, δηλαδή, μὲ τὸν τρόπο τῆς θεϊκῆς αὐτομείωσης. Μοιάζει, ἔτσι, ἡ αὐτομείωση ποὺ εἰσηγήθηκε ὁ Σωκράτης νὰ ὁλοκληρώνεται μὲ τὸν Χριστό. Ὁ αὐτονομημένος ἄνθρωπος στὴν ἑωσφορική του περηφάνεια αὐτομειούμενος τὸ πολύ-πολὺ νὰ αὐτοκτονήσει. Συμμετέχοντας, ὅμως, κανεὶς στὸν Σταυρὸ τοῦ Χριστοῦ μπορεῖ πλέον νὰ αὐτομειωθεῖ καὶ νὰ ζήσει τὴν ἴδια τὴ ζωὴ τοῦ Θεοῦ.

            Ἂν ἀναρωτηθοῦμε τώρα τὸν λόγο γιὰ τὸν ὁποῖο γίναμε ἐκπαιδευτικοὶ εἶναι βέβαιο πὼς θὰ θυμηθοῦμε ὅτι καθένας ἀπὸ ἐμᾶς συναντήθηκε στὴν κρίσιμη ἐφηβική του ἡλικία μὲ ἕναν τουλάχιστο δάσκαλο, τοῦ ὁποίου ἡ αὐτομείωση, ἡ κάθοδός του μέχρι τοῦ σημείου νά ‘ρθεῖ καὶ νὰ μᾶς συναντήσει, φιλοτίμησε τὴν εὔπλαστη ψυχή μας καὶ ἄναψε μέσα μας τὴ σπίθα ὥστε νὰ γίνουμε κι ἐμεῖς μιὰ μέρα ἐκπαιδευτικοὶ λειτουργοί. Ἡ ἐπιτυχία, λοιπόν, καὶ τοῦ δικοῦ μας ἐγχειρήματος νὰ καταστήσουμε νεότερους καὶ μεγαλύτερους συνανθρώπους μας –τοὺς μαθητές μας- κοινωνοὺς τοῦ παγκόσμιου πολιτιστικοῦ κεκτημένου καὶ μάλιστα ἱκανοὺς νὰ ἀλληλοεπιδράσουν δημιουργικὰ στὶς παγκοσμιοποιημένες κοινωνίες μας ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν βαθμὸ τῆς αὐτομείωσής μας, ἀπαραίτητης προϋπόθεσης τῆς παιδαγωγικῆς συνάντησης ποὺ ἔχει, ἔτσι, defacto ἱερατικὸ χαρακτήρα. Μποροῦμε στὸ σημεῖο αὐτὸ νὰ διδαχθοῦμε πολλὰ ἀπὸ τὸ φιλανδικὸ μοντέλο ἐκπαίδευσης στὸ ὁποῖο ὁ δάσκαλος ἀπεκδύεται τῆς ἐκπαιδευτικῆς αὐθεντίας γιὰ νὰ ἐπιτρέψει στοὺς μαθητές του νὰ ἀναπτύξουν ὁ καθένας τὶς δικές του δεξιότητες ἀντιμετωπίζοντας μὲ αὐτενέργεια τόν παγκόσμιο ὠκεανὸ τῆς γνώσης. Ἡ σπίθα ποὺ ἄναψε μέσα μας ὥστε μιὰ μέρα νὰ γίνουμε ἐκπαιδευτικοὶ εἶχε ἀσφαλῶς τὴ δυναμικὴ νὰ μᾶς κάνει μέχρι καὶ νὰ πεθάνουμε γιὰ τοὺς μαθητές μας. Παραμένουμε πάντοτε ἀνοιχτοὶ σὲ αὐτὴν τὴ δυναμική;

            Ξεκίνησα αὐτὴν τὴν παρέμβαση μὲ τὰ λόγια τοῦ πατρὸς Σωφρονίου. Ἐπιτρέψτε μου νὰ κλείσω τὴν εἰσήγησή μου πάλι μὲ αὐτά: «Ἡ κυριότερη πάλη [ἐνν. σὲ συμπαντικὸ ἐπίπεδο] διεξάγεται ἐνάντια στὸ πάθος τῆς ὑπερηφανείας. Ὅλοι ὅσοι θέλουν νὰ κυριαρχήσουν στοὺς ἀνθρώπους θὰ σφάλλουν, γιατὶ δὲν ἀντιλαμβάνονται τὴν φύση τῆς ἐξουσίας ποὺ μᾶς ἔδωσε ὁ Θεός» (π. Σωφρονίου Σαχάρωφ, ὅπ. παρ., σ. 298.

                                                                                                Πρωτοπρ. Δρ. Γεώργιος Α. Λέκκας

                                                      Ὑπουργεῖο Παιδείας (ΜΕΑ Βρυξελλῶν)

                                                                                                 Γραφεῖο τῆς Ἀντιπροσωπείας

                                                                                                 τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος στὴν Ε.Ε.

                                                                   Σύμβουλος-Καθηγητὴς

                                                                   Ἑλληνικοῦ Ἀνοικτοῦ Παν/μίου

                                                          

 

Βρίσκεστε εδώ: Αρχική Γεγονότα 2016 25o ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΥΡΩΠΗΣ