γεγονοτα

Ματιές στην Επικαιρότητα

26 Φεβρουαρίου 2004

Διάλογος των Λαών και των Πολιτισμών στον Ευρωμεσογειακό χώρο

Η Επιτροπή Πολιτισμού, Νεότητας, Παιδείας, Μέσων Ενημέρωσης και Αθλητισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου διοργάνωσε την Τετάρτη 18 Φεβρουαρίου 2004, σε αίθουσα του Ευρωκοινοβουλίου, μία Δημόσια Ακρόαση με θέμα Διάλογος των λαών και των πολιτισμών στον Ευρωμεσογειακό χώρο . Την πρωτοβουλία για τη διοργάνωση αυτή είχε ο Πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Πολιτισμού, πρώην Πρωθυπουργός της Γαλλίας κ. Michel Rocard σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Ομάδα των Σοφών.

Η Ομάδα των Σοφών είναι ένα συμβουλευτικό σώμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 2003 με πρωτοβουλία του Προέδρου της κ. Romano Prodi. Ονομάζεται επίσης και Συμβουλευτική Ομάδα Ανωτάτου Επιπέδου και έχει ως στόχο την ανάλυση και την ενδυνάμωση των σχέσεων μεταξύ γειτονικών χωρών στη Μεσόγειο. Η Ομάδα των Σοφών συνεδρίασε τέσσερις φορές μέσα στο 2003 και τον Οκτώβριο του ίδιου έτους δημοσιεύθηκαν τα αποτελέσματα αυτών των συνεδριάσεων σε μία έκθεση που φέρει τον τίτλο Ο διάλογος των λαών και των πολιτισμών στον Ευρωμεσογειακό Χώρο . Την Ομάδα αυτή αποτελούν 17 προσωπικότητες που προέρχονται από τις δύο πλευρές της Μεσογείου και στην οποία συμπροεδρεύουν η Μαροκινή Καθηγήτρια Δικαίου κα Συγγραφέας κ. Assia Bensalah Alaoui και ο Γάλλος Δημοσιογράφος κ. Jean Daniel.

Ο άξονας των εισηγήσεων αλλά και των παρεμβάσεων που έγιναν σε αυτή τη Δημόσια Ακρόαση ήταν τα συμπεράσματα και οι προτάσεις που έχουν καταγραφεί στην έκθεση του Οκτωβρίου. Τα θέματα των εισηγήσεων πραγματικά ήταν ενδιαφέροντα: Παγκοσμιοποίηση και κοινωνίες σε κρίση πολιτισμικής ταυτότητας από τον Ισπανό καθηγητή κ. Juan Diez Nicolas, Διαπολιτισμικός διάλογος από τον Παλαιστίνιο καθηγητή του Καθολικού Πανεπιστημίου της Λουβαίνης κ. Bichara Khader, Θεμελιώδεις αρχές και αρχές δράσης ενός διαπολιτισμικού διαλόγου από τον καθηγητή Δικαίου του Πανεπιστημίου της Μασσαλίας κ. Rostane Mehdi και Επιχειρησιακοί προσανατολισμοί και συγκεκριμένες προτάσεις από τη Συμπρόεδρο της Ομάδας, καθηγήτρια κ. Assia Alahoui Bensalah. Την εκδήλωση έκλεισε με τα συμπεράσματά του ο κ. Michel Rocard.

Ο διάλογος των πολιτισμών ανάμεσα στην Ευρώπη και τις χώρες της Μεσογείου εντάσσεται μέσα στην πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ευρωμεσογειακή εταιρική σχέση που εγκαινιάσθηκε επίσημα με την Ευρωμεσογειακή Υπουργική Διάσκεψη της Βαρκελώνης το 1995.

Από τις εισηγήσεις που έγιναν και τη συζήτηση που επακολούθησε, αλλά και από την Έκθεση της Ομάδας των Σοφών, θα μπορούσε κανείς να διακρίνει κάποιους από τους βασικούς προσανατολισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο σπουδαίο θέμα του διαλόγου μεταξύ λαών και πολιτισμών μέσα στα πλαίσια της ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης.

1. Θρησκεία και πολιτισμική ταυτότητα

Προτεραιότητα δίδεται στη σχέση και τον διάλογο μεταξύ των δύο πολιτισμών, του Ευρωπαϊκού και του Αραβικού. Και αυτός ο διάλογος συνδέεται άμεσα με την πολιτισμική ταυτότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Γεννάται το ερώτημα ποια θεώρηση υπάρχει στους υπεύθυνους του διαλόγου για τη θέση της θρησκείας μέσα στους δύο πολιτισμούς. Και όσον αφορά στον αραβικό κόσμο τα πράγματα φαίνεται να είναι ξεκάθαρα αφού το Ισλάμ είναι κυρίαρχο σε αυτές τις χώρες ως τρόπος ζωής και σκέψης και επηρεάζει άμεσα τη θρησκευτική, κοινωνική και πολιτική υπόσταση των κρατών της Μεσογειακής Λεκάνης που δεν ανήκουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο Χριστιανισμός όμως, ως συστατικό στοιχείο της ευρωπαϊκής πολιτισμικής ταυτότητας, εκλαμβανόταν μέχρι τώρα κυρίως υπό τη μορφή του Δυτικού Χριστιανισμού. Όπως επισημαίνεται στην έκθεση των Σοφών, η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανοίγει νέους δρόμους διαλόγου μεταξύ των δύο πολιτισμών. Και αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι με τη διεύρυνση ενσωματώνονται στην ΕΕ πληθυσμοί με Ορθόδοξο Πολιτισμό και Θρήσκευμα. Υπάρχει η γνώμη ότι αυτό θα διευκολύνει τον διάλογο. Αξίζει να παραθέσουμε εδώ μία εκτίμηση της Ομάδας Σοφών έτσι όπως διατυπώνεται στην έκθεσή τους: Επειδή η Ορθοδοξία έχει ορισμένες φορές εκπληκτική συγγένεια συμπεριφοράς με το Ισλάμ, ιδίως σε θέματα εκκοσμίκευσης, οι συγγένειες αυτές θα επηρεάσουν σημαντικά, ακόμα και θα τροποποιήσουν ριζικά τις σχέσεις μεταξύ της διευρυμένης Ένωσης και του αραβομουσουλμανικού κόσμου και, ευρύτερα, τον ευρωμεσογειακό διάλογο . Πιστεύεται, δηλαδή, ότι η αντίληψη που ο ορθόδοξος κόσμος έχει για τις σχέσεις μεταξύ κράτους, κοινωνίας και θρησκείας δεν απέχει πολύ από τις αντίστοιχες αντιλήψεις των μουσουλμανικών πληθυσμών της Μεσογείου και ότι αυτή η ομοιότητα θα μπορούσε να αποτελέσει γέφυρα συνεννοήσεως μεταξύ των δύο κόσμων .

Σύμφωνα με τον καθηγητή κ. Khader (μέλος της Ομάδας Σοφών και εισηγητής κατά την Δημόσια Ακρόαση) αυτό που χρειάζεται σήμερα ο Ευρωμεσογειακός χώρος είναι η οικοδόμηση μιας κοινής πολιτισμικής ταυτότητας που δεν θα επιμένει στις θρησκευτικές και άλλες διαφορές αλλά στα κοινά προβλήματα. Για να γίνει αυτό πρέπει ο διάλογος να γίνει μεταξύ ιστορικών, για να κτισθεί ένα κοινό μέλλον πάνω στη γνώση του παρελθόντος που χρειάζεται να το ξεπεράσουμε. Σύμφωνα με τον καθηγητή Khader, πρέπει να διακοπεί η τραυματική εμπειρία ανάμεσα στον Χριστιανισμό και το Μουσουλμανισμό και να οικοδομηθεί μία σχέση όπου θα κυριαρχεί η ουμανιστική αντίληψη. Για να γίνει αυτό πρέπει να αποκλεισθούν και από τις δύο πλευρές οι εξτρεμιστικές ομάδες. Οι απόψεις του καθηγητή Khader φαίνεται να απηχούν τη γενικότερη σκέψη που θέλει, μέσα στα πλαίσια της παγκοσμιοποίησης, έναν παραμερισμό της θρησκείας και την οικοδόμηση μιας νέας κοινής πολιτισμικής ταυτότητας που ως κύριο συστατικό της στοιχείο θα έχει κάποιες ανθρωπιστικές ιδέες.

Από όλες τις εισηγήσεις θα μπορούσε κανείς να βγάλει το συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει η διάθεση για έναν γόνιμο διάλογο μεταξύ υπαρκτών πολιτισμικών ταυτοτήτων με σκοπό την ανοχή και τον αλληλοσεβασμό αλλά μία μίξη πολιτισμών με περιορισμό των θρησκευτικών και άλλων ιδιαιτεροτήτων του κάθε λαού με βάση κάποιες αόριστες ανθρωπιστικές αξίες. Για το ποιες είναι αυτές οι ανθρωπιστικές αξίες θα μπορούσε να είναι ενδεικτική η φράση του κ. Michel Rocard ο οποίος θέλοντας να περιγράψει την πρόοδο που έχει επιτελεσθεί κατά τα τελευταία χρόνια στις αραβικές χώρες της Μεσογείου, είπε: Πιστεύω ότι στις αραβικές αυτές χώρες υπάρχει πρόοδος. Διότι ανθρωπολογικά η πρόοδος συνίσταται σε δύο μέγιστους παράγοντες, την ισότητα και τον έλεγχο των γεννήσεων. Και στους δύο αυτούς τομείς υπάρχει πρόοδος στις αραβικές χώρες . Όταν περιορίζεται τόσο η σκέψη πάνω στην πρόοδο του ευρωμεσογειακού διαλόγου και μάλιστα από εξέχουσες μορφές της ΕΕ -όπως ο πρώην Γάλλος Πρωθυπουργός- και όταν η θρησκεία αντιμετωπίζεται μάλλον ως εμπόδιο και όχι ως ουσιαστικός παράγοντας προόδου αυτού του διαλόγου, τότε θα μπορούσε κανείς να μην είναι και τόσο αισιόδοξος γι αυτόν. Στόχος πρέπει να είναι η εμβάθυνση της γνώσης και κατανόησης των θρησκειών και της πραγματικότητας που τις χαρακτηρίζει ως παράγοντες ειρήνης που δεν πρέπει τα πολιτικά συμφέροντα να χρησιμοποιούν για την έξαψη εντάσεων υπό το πρόσχημα θρησκευτικών αρχών και αξιών.

2. Εκπαίδευση

Και στον τομέα της εκπαίδευσης υπάρχει ανάγκη μεταρρυθμίσεων στο πλαίσιο της αλληλοκατανόησης. Προτείνεται να ενθαρρυνθεί η εκμάθηση στα ευρωπαϊκά σχολεία των γλωσσών των χωρών της Μεσογείου καθώς και οι ανταλλαγές και αδελφοποιήσεις σχολείων, η μετάφραση κλασσικών έργων λογοτεχνίας, η δημιουργία μιας Ευρωμεσογειακής Ακαδημίας κ.ά.

Κάτι που επισημάνθηκε είναι ότι πρέπει να υπάρξει αναπροσαρμογή των εκπαιδευτικών προγραμμάτων με στόχο την συγκριτική διδασκαλία των θρησκειών και των πολιτισμών. Τόσο στην έκθεση της Ομάδας των Σοφών, όσο και στις εισηγήσεις φαίνεται ότι ο προσανατολισμός εδώ είναι προς έναν τέλειο διαχωρισμό της εκπαίδευσης από τη θρησκεία. Το μάθημα των θρησκευτικών στα σχολεία προτείνεται να αποσκοπεί στη γνώση του θρησκευτικού φαινομένου και της ιστορικής εξέλιξής του. Προτείνεται επίσης αυτή η συγκριτική διδασκαλία των θρησκειών να ανατίθεται σε επαγγελματίες εκπαιδευτικούς που θα είναι ικανοί να διδάσκουν το θρησκευτικό φαινόμενο όχι ως πιστοί κάποιας θρησκείας αλλά ως αντικειμενικοί γνώστες!

Με αυτή την έννοια καταλαβαίνουμε ότι στον εκπαιδευτικό τομέα υπάρχει μία τάση περιθωριοποίησης της θρησκείας. Το μόνο ανεκτό μάθημα θρησκευτικών είναι η θρησκειολογία, ενώ η θρησκευτική διδασκαλία ως κατήχηση και γνώση της κάθε θρησκείας και του περιεχομένου της περιορίζεται στον ιδιωτικό χώρο.

3. Ευρωμεσογειακό Ίδρυμα για τον Πολιτισμό

Η ευρωμεσογειακή διάσκεψη των Υπουργών Εξωτερικών στη Νεάπολη της Ιταλίας (Δεκέμβριος 2003) αποφάσισε να ιδρυθεί ένα Ευρωμεσογειακό Ίδρυμα για τον Πολιτισμό, το οποίο καλείται να παίξει ουσιαστικό ρόλο σε όλη τη διαδικασία υλοποίησης του διαλόγου των πολιτισμών. Θα προωθεί και θα επιβλέπει όλες τις πτυχές αυτού του διαλόγου, θα έχει ειδικευμένο προσωπικό, θα προωθεί χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ, θα έχει δική του ηλεκτρονική βιβλιοθήκη και μόνιμους συνδέσμους με Πανεπιστημιακά Ιδρύματα για την προώθηση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων και τις ανταλλαγές επιστημονικού υλικού και προσωπικού, θα διοργανώνει πολιτιστικές συναντήσεις και εκδηλώσεις, θα συνεργάζεται με ΜΚΟ κ.ά.

Για όλα αυτά, χρειάζεται ειδικευμένο προσωπικό όπως, για παράδειγμα, ειδικούς εμπειρογνώμονες σε διεθνή, πολιτιστικά και θρησκευτικά θέματα. Οι ακριβείς τρόποι λειτουργίας του Ιδρύματος καθώς και οι πόροι χρηματοδότησής του δεν έχουν διευκρινισθεί ακόμη. Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τον Απρίλιο του 2004 θα υπάρξει μία σχετική απόφαση όπου θα διευκρινίζεται ο τρόπος λειτουργίας του Ιδρύματος.

Ο Ευρωμεσογειακός Διάλογος είναι λοιπόν μία διαδικασία σε εξέλιξη. Πρόκειται σαφώς για μία καλή και αναγκαία κίνηση. Όμως ο τρόπος με τον οποίο προωθείται, τα κριτήρια επιλογής των προσώπων που τον προωθούν και οι προτάσεις που γίνονται αφήνουν πολλά ερωτηματικά για την αποτελεσματικότητα αυτής της διαδικασίας και κυρίως για τους προσανατολισμούς της. Εάν οι πολιτισμικές ευαισθησίες των λαών της Μεσογείου και οι ιδιαίτερες πολιτισμικές τους ταυτότητες στις οποίες η θρησκεία είναι ουσιαστικό συστατικό μέλος- δεν ληφθούν σοβαρά υπόψη και δεν αποτελέσουν οργανικό μέρος αυτού του διαπολιτισμικού διαλόγου τότε στην καλύτερη των περιπτώσεων ο διάλογος αυτός θα αποτελεί διάλογο μιας ελίτ , ενώ στη χειρότερη θα προκαλέσει νέες συγκρούσεις, επειδή το πραγματικό περιεχόμενο των θρησκειών δεν θα φανερώνεται επαρκώς, αλλά θα επικαλύπτεται από δευτερεύοντα στοιχεία ή σκοπιμότητες.

Πρωτοπρεσβύτερος Παναγιώτης Μοσχονάς

Βρίσκεστε εδώ: Αρχική γεγονοτα 2004 Ματιές στην Επικαιρότητα