γεγονοτα

Θέσεις και πρόσωπα στα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Το 2004 έχει σημαδευτεί από δυο καίριας σημασίας γεγονότα για το μέλλον του Ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Τον περασμένο Μάιο εντάχθηκαν επισήμως στην Ευρωπαϊκή Ένωση 10 νέα κράτη διευρύνοντας τον αριθμό των κρατών μελών σε 25. Λίγες μέρες μετά, στις 17/18 Ιουνίου στις Βρυξέλλες, επετεύχθη η ιστορική συμφωνία των ηγετών των κρατών μελών της Ε.Ε. για το τελικό κείμενο τις Ευρωπαϊκής Συνταγματικής Συνθήκης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση σε θεσμικό επίπεδο αλλάζει με την διεύρυνσή της και την προοπτική απόκτησης ενός Συντάγματος για πρώτη φορά στην ιστορία της.

Από την άλλη πλευρά, στο επίπεδο των προσώπων που κατέχουν θεσμικές θέσεις, η αλλαγή είναι εμφανής σε όλους τους τομείς. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ανανεωθεί σε μεγάλο βαθμό μετά τις ευρωεκλογές του Ιουνίου, εμφανίστηκαν νέοι πολιτικοί συνδυασμοί, ενώ έχουν ορισθεί και οι πρόεδροι των διαφόρων αρμοδίων επιτροπών του. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διευρύνθηκε από πλευράς μελών, επιλέχθηκε ο νέος πρόεδρός της και ανακατανεμήθηκαν τα χαρτοφυλάκια των διαφόρων γενικών διευθύνσεων. Πιο αναλυτικά:

Α. Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Μετά τις εκλογές της 10-13 Ιουνίου, νέα πρόσωπα και νέοι συσχετισμοί εμφανίστηκαν στο ευρωπαϊκό κοινοβουλευτικό προσκήνιο. Ο συνολικός αριθμός των ευρωβουλευτών ανέρχεται σε 730 από 626 της προηγούμενης κοινοβουλευτικής περιόδου. Η μεγάλη αύξηση των εδρών οφείλεται φυσικά στην είσοδο των δέκα νέων κρατών. Σε κάθε περίπτωση πάντως, σύμφωνα με το κείμενο της Συνταγματικής Συνθήκης για την Ε.Ε., ο αριθμός των ευρωβουλευτών δεν μπορεί να ξεπεράσει τους 750, με κατώτατο όριο εκπροσώπησης για κάθε χώρα τους 6, και ανώτατο τους 96.

Από πλευράς πολιτικών σχηματισμών το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος είναι ο Hans-Gert Pöttering)εμφανίζεται ενισχυμένο μετά της Ευρωεκλογές, καθώς πλέον αριθμεί 268 μέλη, ενώ διεύρυνε την διαφορά του από τους Σοσιαλιστές (Πρόεδρος του Κόμματος των Σοσιαλιστών είναι ο Martin Schulz), οι οποίοι υπολείπονται κατά 70 μέλη (198). Οι υπόλοιπες πολιτικές ομάδες του νέου Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου είναι (κατά σειρά δύναμης): Συμμαχία των Φιλελευθέρων και Δημοκρατών (88)[1], Πράσινοι (42), Συνομοσπονδιακή ομάδα της Ευρωπαϊκής Ενωτικής Αριστεράς (41), Ανεξαρτησία και Δημοκρατία (37), Ένωση για την Ευρώπη των Εθνών (27), Ανεξάρτητοι (29)[2].

Από τα αποτελέσματα των Ευρωεκλογών του Ιουνίου δύο σημαντικά συμπεράσματα μπορούν να εξαχθούν: α. Οι λεγόμενες συντηρητικές δυνάμεις της Ευρώπης βγήκαν ενισχυμένες, γεγονός που έχει πολύπλευρες συνέπειες στο ευρύτερο ευρωπαϊκό πολιτικό πεδίο, όπως για παράδειγμα στην εκλογή του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. β. Ενώ το Κοινοβούλιο εμφανίζεται ως το μοναδικό απευθείας δημοκρατικά νομιμοποιούμενο θεσμικό όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι Ευρωπαίοι πολίτες διάλεξαν με την περιορισμένη συμμετοχή τους στις εκλογές να αποστείλουν μήνυμα διαμαρτυρίας και αδιαφορίας προς αυτό. Το ποσοστό αποχής ξεπέρασε το 50% και είναι εύλογες πλέον οι επιφυλάξεις διαφόρων πλευρών για πιθανή αποδυνάμωση της επιρροής του Κοινοβουλίου στα ευρωπαϊκά τεκταινόμενα.

Μετά από μια σειρά διαβουλεύσεων, υποχωρήσεων και συμβιβασμών, τα δυο μεγάλα ευρωπαϊκά κόμματα, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα και οι Σοσιαλιστές, αποφάσισαν να προτείνουν και τελικά να υπερψηφίσουν κοινούς υποψηφίους για την θέση του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Βασικό μέρος της συμφωνίας είναι ο χωρισμός σε δυο περιόδους της θητείας του Προέδρου του Ευρωκοινοβουλίου (όπως ίσχυε και προηγουμένως) και ο διορισμός προσώπων προερχόμενων από τους δύο σχηματισμούς. Κάθε θητεία θα διαρκεί 2,5 χρόνια. Κατά την τρέχουσα περίοδο Πρόεδρος του Κοινοβουλίου είναι ο 57χρονος Ισπανός Σοσιαλιστής Josep Borrell Fontelles, ενώ θα τον διαδεχθεί 59χρονος Γερμανός Χριστιανοδημοκράτης Hans-Gert Pöttering.

Η χώρα μας εκπροσωπείται πλέον από 24 βουλευτές, κατά έναν δηλαδή λιγότερο σε σχέση με την προηγούμενη θητεία του Ευρωκοινοβουλίου, ενώ η Κύπρος από 6. Από τους Έλληνες Ευρωβουλευτές, ο κ. Νικόλαος Σηφουνάκης εκλέχθηκε στην θέση του Προέδρου της Επιτροπής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον Πολιτισμό και την Παιδεία[3]. Επίσης, ο παλαιός Έλληνας Ευρωβουλευτής κ. Αντώνης Τρακατέλλης κατέλαβε μια από τις θέσεις των αντιπροέδρων της Ευρωβουλής.

Β. Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Η εκλογή του διαδόχου του Romano Prodi στην θέση του Προέδρου εξελίχθηκε σε δραματικό πολιτικό γεγονός. Από την μια πλευρά ο γαλλογερμανικός άξονας αξιώνοντας ο υποψήφιος να προέρχεται πολιτικά από τον συντηρητικό χώρο και από χώρα εντός της Ευρωζώνης, προέκρινε το πρόσωπο του Πρωθυπουργού του Βελγίου, υποψηφιότητα που ωστόσο βρήκε την ανυποχώρητη αντίθεση της Μεγάλης Βρετανίας, που εστιαζόταν κυρίως στις φεντεραλιστικές απόψεις του τελευταίου. Ο Guy Verhofstadt ανήκει στους Ευρωπαίους πολιτικούς που επιθυμούν να διαμορφώσουν την ΕΕ στην βάση μιας ομοσπονδίας κρατών με ισχυρό κέντρο λήψης αποφάσεων. Από την δική της πλευρά, η Μεγάλη Βρετανία, που παραδοσιακά προτιμά μια ΕΕ με χαλαρή δομή ανάλογη με την υπάρχουσα κατάσταση, έβλεπε με καλό μάτι την υποψηφιότητα του Jean Claude Juncker, νυν Πρωθυπουργού του Λουξεμβούργου, ο οποίος ωστόσο κράτησε την προεκλογική δέσμευσή του, και παρέμεινε στην θέση του μετά τις πρόσφατες εκλογές που διεξήχθησαν στη χώρα του.

Οι διαπραγματεύσεις για το πρόσωπο που θα αναλάμβανε τις τύχες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα επόμενα χρόνια πήραν δραματική τροπή. Το αδιέξοδο στις συζητήσεις των αρχηγών των κρατών μελών της Ε.Ε. φαινόταν αναπόφευκτο, ενώ προσωπικότητες της Ευρωπαϊκής πολιτικής ζωής προτείνονταν και απορρίπτονταν από μέρα σε μέρα. Ανάμεσα στα ονόματα που ακούστηκαν ήταν και εκείνο του πρώην πρωθυπουργού της χώρας μας, Κ. Σημίτη, καθώς και εκείνου του πρώην Προέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Pat Cox.

Τελικά η λύση βρέθηκε στο πρόσωπο του μέχρι πρότινος Πρωθυπουργού της Πορτογαλίας, Jose Manuel Durao Barroso. Ο νέος Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προερχόμενος από το κεντροδεξιό κόμμα της χώρας του, φιλοαντλαντιστής, παρουσιάστηκε περισσότερο ως λύση ανάγκης παρά ως η πλέον κατάλληλη επιλογή. Έτσι με την επιλογή ενός κεντροδεξιού προέδρου το μεν γαλλογερμανικό μέτωπο "δικαιώθηκε", οι δε Βρετανοί ικανοποιήθηκαν λόγω του φιλοατλαντικού προφίλ του. Αξίζει να σημειώσουμε εδώ ότι ο νέος Πρόεδρος της Επιτροπής κατά την θητεία του στη θέση του Πρωθυπουργού της Πορτογαλίας είχε φιλοξενήσει στις Αζόρες την διάσκεψη των συμμάχων και αρχηγών των κρατών της Μεγάλης Βρετανίας, της Ισπανίας και των ΗΠΑ τον Μάρτιο του 2003, λίγο πριν την έναρξη των επιθέσεων εναντίον του Ιράκ.

Οι διαπραγματεύσεις ωστόσο δεν σταμάτησαν στην επιλογή του πρώην πρωθυπουργού της Πορτογαλίας. Διπλωματικές πηγές και δημοσιεύματα στον ευρωπαϊκό τύπο ανέφεραν ότι προϊόν της συμφωνίας για τον Πρόεδρο της Επιτροπής ήταν η υπόσχεση που είχαν λάβει αντιστοίχως η Γερμανία και η Γαλλία για τα χαρτοφυλάκια που θα αναλάμβαναν οι επίτροποι των χωρών τους. Η Γερμανία προσδοκούσε την θέσπιση ενός "υπερυπουργείου" Οικονομικών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του οποίου την ευθύνη θα ανελάμβανε ο γνωστός από την θητεία του ως Επίτροπος αρμόδιος για την Διεύρυνσης Gunter Verheugen, προκειμένου να χαλαρώσουν οι αφόρητες κοινοτικές πιέσεις προς την ίδια για βελτίωση των οικονομικών δεικτών και συμμόρφωσή τους με τους όρους του Συμφώνου Σταθερότητας. Επιπλέον, η Γαλλία φερόταν ως η επικρατέστερη χώρα να αναλάβει ο Επίτροπός της τον νευραλγικό τομέα της Ανταγωνιστικότητας.

Θέσεις υπερυπουργών δεν δημιουργήθηκαν, ενώ τα κρίσιμα χαρτοφυλάκια της Εσωτερικής Αγοράς και της Ανταγωνιστικότητας κατελήφθησαν αντιστοίχως από τον Ιρλανδό Charlie McCreevy και την Ολλανδέζα Neelie Kroes. Ο Γάλλος Jacques Barrot και ο Γερμανός Gunter Verheugen αρκέστηκαν τελικώς στις δύο από τις πέντε θέσεις αντιπροέδρων της Επιτροπής, με ευθύνη για την Βιομηχανία και τις Επιχειρήσεις ο πρώτος και για τις Μεταφορές ο δεύτερος.

Το νέο σώμα των Επιτρόπων αποτελείται πλέον από 25 μέλη, αριθμό ρεκόρ αλλά ταυτοχρόνως και αναγκαίο, προκείμενου όλες οι χώρες να διαθέτουν από έναν επίτροπο. Σύμφωνα πάντως με την νέα Συνταγματική Συνθήκη, όταν και εφόσον αυτή εγκριθεί από τα κράτη μέλη, από το 2014 ο αριθμός των Επιτρόπων θα μειωθεί στα δύο τρίτα του αντιστοίχου αριθμού των μελών κρατών, ακολουθώντας πάντως σύστημα κυκλικής εκπροσώπησής τους.

Ο Έλληνας Επίτροπος Σταύρος Δήμας ανέλαβε το "δύσκολο" χαρτοφυλάκιο του Περιβάλλοντος, ενώ ο Κύπριος Επίτροπος Μάρκος Κυπριανού διορίστηκε επίτροπος αρμόδιος για την Προστασία του Καταναλωτή και την Υγεία.

Γ. Θεσμοθέτηση νέων θέσεων

Καθώς πολλά κράτη-μέλη της ΕΕ προετοιμάζονται για την διεξαγωγή δημοψηφισμάτων για την αποδοχή ή μη της Συνταγματικής Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το νέο αυτό κείμενο προβλέπει την δημιουργία δύο νέων θεσμικών θέσεων: του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και του Υπουργού Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

α. Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου

Με σκοπό τον διορισμό ενός προσώπου, που θα αναλάβει τον συντονισμό των ενεργειών του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και που θα αποτελέσει τον ενδιάμεσο κρίκο μεταξύ του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ευρωπαϊκή Συνταγματική Συνθήκη προβλέπει την δημιουργία της θέσης του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Υπενθυμίζεται ότι η θητεία του Προέδρου θα είναι δυόμισι έτη, και ότι ο διορισμός του πρώτου Προέδρου θα λάβει χώρα μετά την επικύρωση της Συνθήκης από όλα τα Κράτη Μέλη.

β. Υπουργός Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η θέση του Υπουργού Εξωτερικών δεν αποτελεί στην ουσία της καινοτομία στην θεσμική διάρθρωση της Ε.Ε. Ήδη από το 1999 η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε δημιουργήσει την θέση του Γενικού Γραμματέα του Συμβουλίου, με ειδικό ρόλο συντονιστή - ύπατου αρμοστή για την κοινή Εξωτερική πολιτική και πολιτική Ασφαλείας. Την θέση αυτή είχε καταλάβει από τη δημιουργία της ο Xavier Solana, πρώην υπουργός εξωτερικών της Ισπανίας και πρώην γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ.

Σύμφωνα με τις διατάξεις του Ευρωπαϊκής Συνταγματικής Συνθήκης, μετά την επικύρωσή της θα δημιουργηθεί θέση Υπουργού Εξωτερικών. Το πρόσωπο που θα καταλάβει την θέση αυτή (έχει ήδη συμφωνηθεί να είναι ο Xavier Solana) θα εκτελεί ταυτοχρόνως και χρέη αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Κωνσταντίνος Χατζηφώτης

Βρίσκεστε εδώ: Αρχική γεγονοτα 2004 Θέσεις και πρόσωπα στα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης