γεγονοτα

Επίσημη επίσκεψη του Πρωθυπουργού της Τουρκίας Ρεσιπ Ερντογαν στην Γαλλία

Από την Δευτέρα, 19 Ιουλίου, έως και την Τετάρτη, 21 Ιουλίου, ο Πρωθυπουργός της Τουρκίας Ρεσίπ Ερντογάν πραγματοποιεί επίσημη επίσκεψη στην Γαλλία. Κύριο αντικείμενο των συνομιλιών του κατά τις συναντήσεις του με τους Γάλλους αξιωματούχους θα είναι η προώθηση του αιτήματος της Τουρκίας για την ένταξη της χώρας του στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το πολιτικό σκηνικό στην Γαλλία εμφανίζεται ιδιαιτέρως διχασμένο ενόψει της προοπτικής να λάβει η Τουρκία ημερομηνία έναρξης επισήμων διαπραγματεύσεων από την Ευρωπαϊκή Ένωση στο τέλος του τρέχοντος έτους. Λίγο νωρίτερα, τον ερχόμενο Οκτώβριο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ανακοινώσει την έκθεσή της προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για το κατά πόσο η Τουρκία ικανοποιεί τα λεγόμενα κριτήρια της "Κοπεγχάγης", που αφορούν την συμμόρφωση των υπό ένταξη χωρών με το κοινοτικό κεκτημένο στους διάφορους πολιτικούς και οικονομικούς τομείς.

Οι πολιτικές τάσεις στην Γαλλία αυτή την στιγμή είναι κυρίως δύο. Από την μια πλευρά, το δεξιό κόμμα της Ένωσης για μια Λαϊκή Κίνηση (UMP) αντιτίθεται πλήρως σε μια τέτοια προοπτική. Από την άλλη πλευρά, το κόμμα των Σοσιαλιστών είναι καταρχήν σύμφωνο με την ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε., ωστόσο θέτει προϋποθέσεις για την έναρξη επίσημων διαπραγματεύσεων. Οι επιφυλάξεις του Σοσιαλιστικού Κόμματος στηρίζονται σε δυο, κυρίως, ζητήματα: το πρώτο αφορά στην αναγνώριση της γενοκτονίας των Αρμενίων το 1915 και το δεύτερο στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Υπενθυμίζεται ότι το 2001 το Κοινοβούλιο της Γαλλίας είχε ψηφίσει νόμο, που αναγνώριζε την γενοκτονία των Αρμενίων, γεγονός που είχε προκαλέσει την έντονη αντίδραση της κυβέρνησης της Τουρκίας, η οποία με την σειρά της απορρίπτει κατηγορηματικά κάθε είδους αναφορά σε "γενοκτονία".

Ο Πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας Ζακ Σιράκ έχει κατά καιρούς τεθεί με δηλώσεις του μεταξύ των υποστηρικτών της τουρκικής ενταξιακής προοπτικής, ακολουθώντας την στάση των άλλων μεγάλων ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, όπως της Ισπανίας, της Γερμανίας, της Αγγλίας καθώς και μικρότερων κρατών όπως της Ελλάδος. Ο Ζ. Σιράκ θεωρεί ότι η ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε. δεν είναι μόνο "επιθυμητή" αλλά και "μη αναστρέψιμη", και εκτιμά ότι "η Τουρκία έχει μια ιστορική και πολύ παλιά ευρωπαϊκή προοπτική", ερχόμενος με αυτόν τον τρόπο σε αντίθεση με την δεξιά παράταξη, από την οποία προέρχεται. Δεν παραγνωρίζει ότι οι διαπραγματεύσεις θα είναι "χρονοβόρες και δύσκολες" για μια χώρα "σταθερή, δημοκρατική και σύγχρονη, η οποία έχει επιλέξει λαϊκό χαρακτήρα του κράτους (laïcité) από το 1923".

Απέναντι στην στάση αυτή του Γάλλου Προέδρου, μερίδα του γαλλικού έντυπου τύπου είναι κριτική και καυστική. Η εφημερίδα "LE FIGARO" αναφέρει χαρακτηριστικά: "Για τον Ζακ Σιράκ, ούτε οι αμφιβολίες για τον ευρωπαϊκό χαρακτήρα της Τουρκίας, ούτε οι δυσκολίες εισδοχής μιας τόσο μεγάλης χώρας, ούτε οι πολιτιστικές διαφορές, ούτε η άρνηση των Τούρκων να αναγνωρίσουν την πραγματικότητα της γενοκτονίας των Αρμενίων, ούτε η συνέχιση της στρατιωτικής κατοχής του βορείου τμήματος της Κύπρου δεν αποτελούν αξεπέραστα εμπόδια". Επιπλέον, η εφημερίδα "LE MONDE" αναφέρεται στο πρόσφατο ξέσπασμα του Πρόεδρου της Γαλλίας κατά την συνεδρίαση των χωρών του Βορειοατλαντικού Συμφώνου στην Κωνσταντινούπολη στις 29 Ιουνίου, όταν σε έντονο ύφος ζήτησε από τον ομόλογό του των ΗΠΑ Τζορτζ Μπους να μην ανακατεύεται στις ευρωπαϊκές υποθέσεις, αναφερόμενος σε δήλωση του τελευταίου, που δήλωσε ότι κατά την γνώμη του η Τουρκία πληροί τα κριτήρια για ένταξή της στην Ε.Ε.

Αναλύοντας τα γεγονότα, πρέπει να αναφερθεί κανείς σε δυο παράγοντες, που διαδραματίζουν αποφασιστικό ρόλο στον καθορισμό της γαλλικής πολιτικής απέναντι στο τουρκικό αίτημα. Αφενός, η επίσκεψη του Ρ. Ερντογάν στην Γαλλία αφορά εξίσου (πέραν του αιτήματος για την ένταξη) τις οικονομικές σχέσεις μεταξύ των δυο κρατών. Οι εμπορικές ανταλλαγές μεταξύ των δυο κρατών κατά το 2003 ανήλθαν σε 6 δισεκατομμύρια ευρώ, την ίδια στιγμή που η Γαλλία αποτελεί τον δεύτερο σημαντικότερο εμπορικό εταίρο της Τουρκίας και τον τέταρτο προμηθευτή. Η εθνική εταιρία των Τουρκικών Αερογραμμών ετοιμάζεται να αγοράσει περίπου 50 αεροπλάνα για να ανανεώσει τον στόλο της. Από την μια πλευρά το consortium των ευρωπαίων κατασκευαστών αεροπλάνων της Airbus και από την άλλη η αμερικανική Boeing βρίσκονται "σε θέση μάχης". Ο Ρ. Ερντογάν επιθυμεί να χρησιμοποιήσει το σχετικό συμβόλαιο προμήθειας (ανερχόμενο σε 1,6 δισεκατομμύρια ευρώ), που πρόκειται καταρχήν να μοιραστεί μεταξύ των δυο προαναφερθέντων κατασκευαστών, για να "δελεάσει" την Γαλλική Κυβέρνηση, ώστε να δώσει την συγκατάθεσή της στην έναρξη των επίσημων διαπραγματεύσεων με την Άγκυρα. Αφετέρου, τα δεδομένα, όσον αφορά στον τρόπο λήψης αποφάσεων στην Ε.Ε., θα αλλάξουν ριζικά, μετά την θέση σε ισχύ της Ευρωπαϊκής Συνταγματικής Συνθήκης (όχι και τόσο βέβαιης αυτή την στιγμή, λόγω των δημοψηφισμάτων που θα λάβουν χώρα σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για την έγκρισή της, μεταξύ των οποίων και στην εντόνως "ευρωσκεπτικιστική" Μεγάλη Βρετανία). Στο εξής οι αποφάσεις σε πολλά ζητήματα θα λαμβάνονται κατόπιν "ειδικής πλειοψηφίας", που θα απαιτεί ποσοστό τουλάχιστον 55% των µελών του Συμβουλίου, το οποίο αντιστοιχεί σε τουλάχιστον 15 μέλη και αντιπροσωπεύει κράτη µέλη, τα οποία συγκεντρώνουν ποσοστό τουλάχιστον 65% του πληθυσμού της Ένωσης.

Υπενθυμίζουμε εδώ ότι ο συνολικός πληθυσμός της Τουρκίας ανέρχεται σε περίπου εβδομήντα εκατομμύρια, ενώ η Γερμανία αριθμεί 82 εκ., η Γαλλία 60,4 εκ. και 58,6 η Μεγάλη Βρετανία. Σε περίπτωση που η Τουρκία εντασσόταν σήμερα στην Ε.Ε. θα αποτελούσε την δεύτερη πιο μεγάλη πληθυσμιακά χώρα. Το 2014, που κατά την γνώμη πολλών αξιωματούχων της Ε.Ε. θα μπορούσε να είναι το έτος πιθανής ένταξης της Τουρκίας (εφόσον οι διαπραγματεύσεις αρχίσουν το 2005 και κρατήσουν 10 χρόνια), με τον σημερινό ρυθμό γεννήσεων θα γίνει η πρώτη πληθυσμιακά χώρα στην Ευρώπη. Κάτι τέτοιο θα σημάνει δραματικές αλλαγές στις ισορροπίες εντός της Ε.Ε., έχοντας ανυπολόγιστες συνέπειες και καθιστώντας την Τουρκία βασικό παράγοντα στην διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Ίσως λοιπόν όλη αυτή η φιλολογία για την είσοδο ή μη της Τουρκίας στην Ε.Ε. να αποτελεί και την επισφράγιση των σχεδίων των ευρωπαϊκών εκείνων πρωτευουσών που δεν επιθυμούν την ομοσπονδιοποίηση των χωρών της Ε.Ε., αλλά προσβλέπουν σε μια χαλαρή ένωση κρατών μελών. Είναι σαφές ότι η απορρόφηση των κραδασμών από την ένταξη μιας χώρας με τις γεωγραφικές διαστάσεις και τον πληθυσμό της Τουρκίας απαιτεί χρόνο και προσαρμογή. Μετά την μεγάλη διεύρυνση προς την ανατολή με την ένταξη των νέων 10 κρατών στην Ε.Ε., μια μελλοντική εισδοχή της Τουρκίας στην Ε.Ε. θα λειτουργούσε ακόμα πιο επιβραδυντικά για το όραμα της λεγομένης "Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης".

Γίνεται λοιπόν κατανοητό, ότι πίσω από τις διάφορες δηλώσεις και τοποθετήσεις, που πολλές φορές γίνονται για εσωτερική κατανάλωση, ενόψει προεκλογικών περιόδων ή ως αφορμή για επίδειξη δυνάμεως, κρύβονται συμφέροντα και παράγοντες με ουσιαστικά οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα. Μπροστά σε τέτοιου είδους δεδομένα, οι όποιες αντιρρήσεις που εκφράζονται εν προκειμένω για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την επιρροή παράκεντρων στην δημοκρατική ζωή της γείτονος χώρας, αποσιωπώνται τεχνηέντως.

Κωνσταντίνος Χατζηφώτης

Πηγές: LE FIGARO, LE MONDE, EUPOLITIX, AFP