Συνεργατών

Δρ Κυριάκος Ρέβελας: KLAUS SCHWAB, THIERRY MALLERET, COVID-19: The Great Reset, 2020

Δρ Κυριάκος Ρέβελας, Βρυξέλλες, Ιανουάριος 2021

Παρουσίαση βιβλίου

KLAUS SCHWAB, THIERRY MALLERET, COVID-19: The Great Reset, 2020

revelas Copy

Το 2020 θα μείνει στην ιστορία ως η χρονιά του κορωνοϊού. Η πανδημία όχι μόνο εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την υφήλιο σε ελάχιστο χρόνο και επηρεάζει την καθημερινή ζωή των ανθρώπων παντού στη γή, αλλά είναι βέβαιο ότι θα μας οδηγήσει σε ριζική αναθεώρηση πολλών πεποιθήσεων και συνηθειών. Το βιβλίο των Σβαμπ και Μαλερέ, ιδρυτή/προέδρου και διευθυντή προγραμμάτων αντίστοιχα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ του Νταβός, επιχειρεί μια εν θερμώ ανάλυση της πανδημίας και των συνεπειών της και θεωρεί επιτακτική την ανάγκη μιας ριζικής επανεκκίνησης σε νέες βάσεις του τρόπου ζωής στον πλανήτη. Καταγράφει τα δεδομένα έως τον Ιούνιο 2020 και αναγνωρίζει ότι πρόκειται για μια πρώτη αποτίμηση που θα χρειασθεί αναθεώρηση υπό το φως των εξελίξεων.

Η βασική θέση του βιβλίου είναι ότι μετά την πανδημία η ζωή δεν πρόκειται να επανέλθει στην προτέρα κατάσταση, αντίθετα θα επέλθουν ριζικές αλλαγές. Η υγειονομική κρίση θα επιταχύνει τάσεις που ήδη διαφαίνονταν, όπως π.χ. την μερική υποχώρηση της παγκοσμιοποίησης, την αυξανόμενη διάσταση μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, την επιτάχυνση της αυτοματοποίησης, ανησυχίες για την αυξανόμενη επιτήρηση, μεγαλύτερη επένδυση στην πολιτική υγείας, ενίσχυση του εθνικισμού και του φόβου της μετανάστευσης, την αυξημένη σημασία των τεχνολογιών επικοινωνίας και την ανάγκη ψηφιοποίησης των επιχειρήσεων. Αλλά θα αναδείξει και νέες τάσεις, π.χ. νέες μορφές νομισματικής πολιτικής, αναθεώρηση κοινωνικών προτεραιοτήτων, αναζήτηση του κοινού αγαθού και της κοινωνικής δικαιοσύνης, δραστικές αλλαγές στη φορολογία καθώς επίσης γεωπολιτικές ανακατατάξεις. Η κρίση αποτελεί μια μοναδική ευκαιρία να ξανασκεφθούμε και να επανασχεδιάσουμε συλλογικά, ως παγκόσμια κοινότητα, τη ζωή στον πλανήτη.

Το βιβλίο διαιρείται σε τρία μέρη. Το πρώτο αποτιμά τις επιπτώσεις σε πέντε βασικούς τομείς (οικονομία, κοινωνία, γεωπολιτική, περιβάλλον, τεχνολογία) από μακροσκοπική άποψη. Το δεύτερο αναφέρεται στις επιπτώσεις σε επίπεδο κλάδων και επιχειρήσεων. Τέλος, το τρίτο μέρος προβαίνει σε υποθέσεις περί των συνεπειών σε ατομικό επίπεδο.

                                                                              ********

Δεν είναι φυσικά δυνατό να παρουσιάσουμε εδώ αναλυτικά το περιεχόμενο του βιβλίου των 200 σελίδων. Θα αναφερθούμε σε παρατηρήσεις και προβλέψεις που μας φαίνονται ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες. Κατ’ αρχήν, ως προς τη μεθοδολογία που ακολουθείται. Ο σημερινός κόσμος διακρίνεται για τρία βασικά χαρακτηριστικά, αλληλεξάρτηση, ταχύτητα και πολυπλοκότητα. Η ιδέα της αλληλεξάρτησης δεν είναι πρωτότυπη, ωστόσο έχει συνέπειες ως προς το πως πρέπει να προσεγγίζονται τα διάφορα προβλήματα, δηλαδή όχι χωριστά στους επιμέρους τομείς, αλλά λαμβάνοντας υπόψη τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των πέντε τομέων και τις επιλογές / συμβιβασμούς που απαιτούνται (trade-offs). Η ταχύτητα κατέστη προφανής με την εκθετική εξάπλωση του κορωνοϊού σε λίγες εβδομάδες και την έλλειψη συγχρονισμού μεταξύ των προσδοκιών των πολιτών και τους (αργούς) ρυθμούς αντίδρασης της πολιτικής. Η πολυπλοκότητα, τέλος, οφείλεται στον μεγάλο αριθμό των συνιστωσών ενός συστήματος και των αλληλεπιδράσεων καθώς και στη μη γραμμικότητα των εξελίξεων με αποτέλεσμα να οδηγούνται σε σημεία καμπής όπου η πορεία ξαφνικά στρέφεται προς απρόβλεπτες κατευθύνσεις. Η πολυπλοκότητα και οι ανεπαρκείς γνώσεις επιβάλλουν μια διακλαδική προσέγγιση και τη συνεχή αναπροσαρμογή της στρατηγικής.

Το πρώτο μέρος αναφέρεται στις επιπτώσεις από μακροσκοπική άποψη σε πέντε τομείς.
Ανέκαθεν οι εμπορικοί δρόμοι αποτελούσαν τον άξονα εξάπλωσης των επιδημιών. Παρόλη την αβεβαιότητα ως προς την εξέλιξη της σημερινής επιδημίας, η προβαλλόμενη σύγκρουση στόχων μεταξύ υγείας και οικονομίας δεν είναι πειστική επειδή ο φόβος μπορεί να ανασχέσει τις όποιες προοπτικές ανάκαμψης. Το λεγόμενο παράδοξο της δημόσιας υγείας οφείλεται στο ότι αν επιτύχουν τα μέτρα περιορισμού και ελεγχθεί η εξάπλωση του ιού ενισχύεται η πίεση για (πρόωρη) χαλάρωση των μέτρων. Οι οικονομικές επιπτώσεις είναι σημαντικές ιδιαίτερα στον τομέα των υπηρεσιών (ταξίδια, τουρισμός, λιανικό εμπόριο, αθλητισμός, θεάματα). Οι προοπτικές αναμένονται αρνητικές κυρίως για νέους και νεοεισερχόμενους στην αγορά εργασίας και για εργασίες που θα αντικατασταθούν από ρομπότ. Το ΑΕΠ ως δείκτης ευημερίας πρέπει να συμπληρωθεί με την κατ’ οίκον παραγωγή και την ψηφιακή οικονομία, επίσης να διορθωθεί ώστε να λαμβάνονται υπόψη η κατανομή εισοδήματος καθώς επίσης η ανθεκτικότητα μιας κοινωνίας. Πηγές ανάπτυξης του μέλλοντος θα είναι η λεγόμενη πράσινη οικονομία και η παραγωγή κοινωνικών αγαθών (υγεία, παιδεία). Η δημοσιονομική και η νομισματική πολιτική έδειξαν μεγάλη ευελιξία, ώστε να αποτρέψουν τις αρνητικές συνέπειες της υποχρεωτικής παύσης της οικονομικής δραστηριότητας, ενώ ο φόβος του υπερπληθωρισμού είναι προς το παρόν μικρότερος από τον φόβο του αντιπληθωρισμού. Ο ανεπτυγμένος κόσμος αντιμετωπίζει το σύνδρομο της Ιαπωνίας, δηλαδή το συνδυασμό μηδενικής ανάπτυξης, μηδενικού πληθωρισμού και πολύ υψηλού δημοσίου χρέους. Η εξόχως προνομιακή θέση του δολαρίου δεν πρόκειται να διατηρηθεί δεδομένου ότι το επίπεδο δημόσιου χρέους δεν είναι βιώσιμο και λόγω των τάσεων οικονομικού εθνικισμού στις ΗΠΑ. Ως πιθανές εναλλακτικές λύσεις προβάλλουν το κινεζικό νόμισμα, το ευρώ ή ψηφιακά νομίσματα, αλλά όχι βραχυπρόθεσμα.

Όσον αφορά την κοινωνία, μεγαλύτερες προκλήσεις είναι οι θεσμοί και οι ανισότητες. Κοινωνίες που διακρίνονται για υψηλό βαθμό εμπιστοσύνης και αλληλεγγύης και έχουν ένα λειτουργικό σύστημα υγείας καθώς επίσης εκείνες που ήταν προετοιμασμένες και έδρασαν γρήγορα αντιμετώπισαν επιτυχέστερα την πανδημία. Η κρίση ανέδειξε τις επιπτώσεις των μεγάλων ανισοτήτων καθώς τα φτωχότερα στρώματα υπέστησαν δυσανάλογα πολλά κρούσματα και θύματα. Βραχυπρόθεσμα θα διευρυνθούν οι ανισότητες αλλά η κοινωνική αναστάτωση που θα προκληθεί θα οδηγήσει σε αναδιανομή του πλούτου και σε μείωση των ανισοτήτων. Το μέγεθος και η επέμβαση του κράτους στην οικονομία θα αυξηθούν, όπως γινόταν πάντα σε περιόδους κρίσεων και πολέμων, με παράλληλη αύξηση της φορολογίας και του ρυθμιστικού του ρόλου καθώς και στενότερη συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Αυτό θα σημάνει το τέλος του νεοφιλελευθερισμού που επικράτησε τις τελευταίες δεκαετίες. Η αίσθηση κοινωνικής αδικίας έχει διαβρώσει την εμπιστοσύνη στους πολιτικούς θεσμούς και επιφέρει την άνοδο λαϊκιστικών και αντισυστημικών κομμάτων. Το κοινωνικό κράτος πρέπει να προσαρμοσθεί στα δημογραφικά δεδομένα και να διευρυνθεί εκεί όπου είναι καχεκτικό, ιδίως σε ΗΠΑ και Βρετανία, να ενισχυθεί κυρίως ο κλάδος υγείας, να εξυπηρετηθούν οι ανάγκες των νέων και να βελτιωθούν οι προοπτικές τους για την παραγωγική ένταξη στην κοινωνία. Απαιτείται, με άλλα λόγια, ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο.

Η πανδημία έχει επίσης μια γεωπολιτική διάσταση καθώς ανέδειξε τη ρευστότητα της παγκόσμιας τάξης και την υποχώρηση των ΗΠΑ από την παγκόσμια ηγεμονία, ενώ ο εθνικισμός και ο ανταγωνισμός για φυσικούς πόρους συνεπάγονται διαλυτικά φαινόμενα και τάσεις εντροπίας του διεθνούς συστήματος. Τέσσερα κυρίως φαινόμενα θα ασκήσουν επιρροή, η διάβρωση της παγκοσμιοποίησης, η απουσία παγκόσμιας διακυβέρνησης, ο εντεινόμενος ανταγωνισμός μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας και τα ασταθή και αποτυχημένα κράτη. Πολιτικές πιέσεις, τόσο από τα δεξιά όσο και από τα αριστερά του πολιτικού φάσματος, και η ανάγκη λιγότερης εξάρτησης θα οδηγήσουν σε αναδιαμόρφωση των εφοδιαστικών αλυσίδων με στόχο τη διαφοροποίηση και τη μείωση των αποστάσεων χωρίς αυτό να σημαίνει πλήρη αποδέσμευση από την Κίνα. Μάλλον θα επικρατήσει μια ενδιάμεση λύση περιφερειακών συνασπισμών όπως η ΕΕ, με αύξηση των ενδοπεριφερειακών και μείωση των διαπεριφερειακών συναλλαγών (βλέπε άρθρο υπογράφοντος). Η τάση να χρησιμοποιείται το διεθνές εμπόριο ως όπλο, ο έλεγχος των ξένων επενδύσεων και ο προστατευτισμός δεν θα μειώσουν δραστικά το διεθνή καταμερισμό εργασίας αν η παγκοσμιοποίηση καταστεί βιώσιμη και ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα και νομιμοποίηση των διεθνών οργανισμών σε θέματα περιβάλλοντος, υγείας και φορολογικών παραδείσων.

Παγκόσμια διακυβέρνηση και διεθνής συνεργασία δεν ανταποκρίνονται πλέον στις απαιτήσεις της αλληλεξάρτησης με συνέπεια το διεθνές σύστημα να έχει γίνει εύθραυστο. Αυτό φάνηκε καθαρά στη σημερινή πανδημία, ενώ το διεθνές σύστημα είχε αντιδράσει συντονισμένα στην απειλή της τρομοκρατίας μετά την 11 Σεπτεμβρίου 2001 και την χρηματοοικονομική κρίση του 2008. Μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας εντάθηκε ένα είδος νέου ψυχρού πολέμου με πολιτικές και ιδεολογικές διαστάσεις και αντίθετες ερμηνείες του τι συνέβη, πράγμα που φέρνει σε δύσκολη θέση πολλές χώρες στην Ευρώπη και τη Νοτιοανατολική Ασία, οι οποίες δεν θα ήθελαν να βρεθούν στην ανάγκη να επιλέξουν. Οι συγγραφείς θεωρούν ότι οι σχέσεις ΗΠΑ - Κίνας θα διακυμανθούν μεταξύ συνεχών εντάσεων εντός ορίων αφενός και μόνιμης και συνολικής εχθρότητας αφετέρου. Υπολογίζεται ότι σε εύθραυστα κράτη ζουν σχεδόν 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι, κυρίως στην Αφρική. Το κενό εξουσίας και η μείωση των εμβασμάτων, του τουρισμού και των τιμών πρώτων υλών πιθανόν να εντείνουν φαινόμενα ακραίας φτώχειας, πείνας και συγκρούσεων, σε ένα τέλειο φαύλο κύκλο. Τις συνέπειες, δηλαδή βιβλικών διαστάσεων μετακινήσεις πληθυσμών, θα τις υποστούν οι πλούσιες χώρες αν επιλέξουν να αγνοήσουν το πρόβλημα.

Όσον αφορά το περιβάλλον, η κλιματική αλλαγή και η μείωση της βιοποικιλότητας, οι δύο υπαρξιακές απειλές της ανθρωπότητας, έχουν κοινά χαρακτηριστικά με την πανδημία, καθ’ όσον αλληλεπιδρούν με μη γραμμικό τρόπο με άλλα φαινόμενα. Αν και είναι δύσκολο να προβλεφθεί η ακριβής κατανομή των επιπτώσεων αναμένεται ότι θα επιβαρυνθούν κυρίως τα ασθενέστερα στρώματα. Οι διαφορές μεταξύ περιβαλλοντικών προβλημάτων και πανδημίας εντοπίζονται στο χρονικό ορίζοντα και τα αίτια, η αιτία της πανδημίας αμφισβητείται μόνο από τις λεγόμενες θεωρίες συνομωσίας. Η αποψίλωση των δασών και η μείωση της βιοποικιλότητας αποτελούν τη βασική αιτία των ζωονόσων που μεταδίδονται από τα άγρια ζώα στον άνθρωπο και οι οποίες πολλαπλασιάστηκαν τις τελευταίες δεκαετίες, με προοπτική να συνεχισθούν. Η ρύπανση του αέρα αποτελεί ήδη σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας οι συνέπειες του οποίου φάνηκαν στην περίπτωση των ιογενών αναπνευστικών προβλημάτων. Οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα μειώθηκαν μεν (κατά περίπου 8%) λόγω της παύσης της οικονομικής δραστηριότητας επί ένα τρίμηνο, αλλά η μείωση πρέπει να συνεχισθεί στο ίδιο ποσοστό κάθε χρόνο τα επόμενα 10 χρόνια προκειμένου η άνοδος της θερμοκρασίας να μην υπερβεί τους 1,5 βαθμούς Κελσίου, όπως έχει συμφωνηθεί διεθνώς το 2015. Το κρίσιμο ερώτημα αν η πανδημία θα επηρεάσει θετικά ή αρνητικά την πολιτική καταπολέμησης της κλιματικής αλλαγής είναι δύσκολο να απαντηθεί. Όμως φωτισμένες ηγεσίες, η συνειδητοποίηση των κινδύνων, η αλλαγή καταναλωτικής συμπεριφοράς και η κοινωνική δραστηριοποίηση μπορεί να οδηγήσουν σε πορεία βιωσιμότητας. Κάποιες ενδείξεις όπως η Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ, αποτελέσματα δημοσκοπήσεων και πρωτοβουλίες μεγάλων πόλεων επιτρέπουν την αισιοδοξία ότι κάτι θα αλλάξει. Άλλωστε μελέτες έχουν δείξει ότι επενδύσεις στην πράσινη οικονομία θα δώσουν σημαντική ώθηση στην ανάκαμψη και την αύξηση της απασχόλησης.

Η πανδημία θα επιταχύνει την τέταρτη τεχνολογική επανάσταση, αρχής γενομένης από τον ψηφιακό μετασχηματισμό και την τηλεργασία καθώς επίσης την εξ αποστάσεως εκπαίδευση, εμπόριο, τηλεϊατρική και διασκέδαση. Σημαντικοί παράγοντες θα είναι η αλλαγή συμπεριφοράς των καταναλωτών και η ρύθμιση σε τομείς όπως τηλεϊατρική και μεταφορές με τηλεκατευθυνόμενα αεροσκάφη, ενώ στις επιχειρήσεις θα ενισχυθεί η αυτοματοποίηση όχι μόνο με τη χρήση βιομηχανικών ρομπότ αλλά και την υποκατάσταση προσωπικού σε εργασίες γραφείου με τη χρήση λογισμικού και τη μηχανική μάθηση. Η ψηφιακή ιχνηλάτηση που εφαρμόσθηκε για την αντιμετώπιση της πανδημίας έχει εγείρει σοβαρές αντιρρήσεις για λόγους προστασίας προσωπικών δεδομένων. Η εθελοντική χρήση τέτοιων εφαρμογών δίνει διέξοδο στο πρόβλημα, αλλά η αποτελεσματικότητα των συστημάτων προϋποθέτει μεγάλο αριθμό χρηστών. Αν τα συστήματα επιτήρησης που εφαρμόσθηκαν στη διάρκεια της πανδημίας διατηρηθούν σε λειτουργία, ελλοχεύει ο κίνδυνος ασύμμετρης χρήσης της πληροφορίας και της παρεπόμενης εξουσίας. Κάποιοι μιλούν για «καπιταλισμό της επιτήρησης», όπου θα τεθεί το δίλημμα επιλογής μεταξύ ολοκληρωτικής επιτήρησης και αυτοπροσδιορισμού του πολίτη. Όμως μια τέτοια δυστοπική εξέλιξη μπορεί να αποτραπεί.

Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου καταγράφονται οι πιθανολογούμενες εξελίξεις στις επιχειρήσεις και τα διλήμματα που θα αντιμετωπίσουν κατά τον ψηφιακό μετασχηματισμό, την προώθηση της τηλεργασίας και την αυτοματοποίηση, και, ως προς τις εφοδιαστικές αλυσίδες, το δίλημμα μεταξύ οικονομικής αποτελεσματικότητας και ανθεκτικότητας. Οι κλάδοι που θα αντιμετωπίσουν το οξύτερο πρόβλημα είναι η αυτοκινητοβιομηχανία, η κατασκευή μηχανών και ο τομέας των ηλεκτρονικών. Αναμένεται η αύξηση του κρατικού παρεμβατισμού στην οικονομία με διάφορες μορφές, όπως η ανάληψη υποχρεώσεων των επιχειρήσεων υπό όρους (όπως για τις αεροπορικές εταιρείες), οι δημόσιες προμήθειες και η ρύθμιση της αγοράς εργασίας (με έμφαση στον ελάχιστο μισθό και τις νεοφανείς ηλεκτρονικές εφαρμογές διανομής και μεταφορών). Συνολικά αναμένεται να σημειωθεί στροφή από τον σχεδόν αποκλειστικό προσανατολισμό της διοίκησης των επιχειρήσεων στην αξία για τους μετόχους προς την αξία για όλους τους εμπλεκόμενους (εργαζόμενους, καταναλωτές, ευρύτερη κοινωνία), δηλαδή προς τη βιώσιμη ανάπτυξη. Οι επιχειρήσεις που θα ακολουθήσουν το νέο μοντέλο θα ωφεληθούν όχι μόνο λόγω καλύτερης φήμης αλλά και από την αποτελεσματικότερη διαχείριση των κινδύνων. Τρεις δραστηριότητες εξαρτώνται εξ ολοκλήρου από τις αεροπορικές συγκοινωνίες (αεροναυπηγική βιομηχανία, αεροδρόμια και ενοικιαζόμενα αυτοκίνητα) και θα ακολουθήσουν την τύχη τους. Οι αλλαγές στη συμπεριφορά των καταναλωτών θα γίνουν αισθητές κυρίως σε τρεις κλάδους, το λιανικό εμπόριο, την αγορά ακινήτων (κατοικίας και εμπορικών) και την ανώτερη εκπαίδευση όπου μάλλον θα επικρατήσει ένα μικτό μοντέλο. Ενώ οι μεγάλες τεχνολογικές πλατφόρμες και οι υπηρεσίες υγείας και ευεξίας αναμένεται να ευνοηθούν, θα αντιμετωπίσουν ιδιαίτερες προκλήσεις οι κλάδοι των τραπεζών (ψηφιακός μετασχηματισμός), ασφαλειών (αντιδικίες περί αποζημιώσεων), της αυτοκινητοβιομηχανίας (παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες) και ηλεκτρισμού (ενεργειακή μετάβαση).

Το τρίτο μέρος (επιπτώσεις σε προσωπικό επίπεδο) παρουσιάζει ξεχωριστό ενδιαφέρον καθώς ξεκινάει με το εύθραυστο του ανθρώπου. Η πανδημία ανέδειξε ό,τι καλύτερο και ό,τι χειρότερο έχει μέσα του ο άνθρωπος. Ενώ σε φυσικές καταστροφές οι άνθρωποι έρχονται πιο κοντά ο ένας στον άλλο και δείχνουν αλληλεγγύη, οι πανδημίες έχουν την τάση να απομακρύνουν τους ανθρώπους. Επειδή έχουμε ανάγκη από βεβαιότητες τείνουμε να κλεινόμαστε σε διανοητικά σχήματα, να αναζητούμε απλές απαντήσεις, κάτι που ευνοεί τις θεωρίες συνομωσίας. Περιοριζόμαστε στο στενό κύκλο της οικογένειας και των φίλων ή στο εθνικό πλαίσιο και αναζητούμε αποδιοπομπαίους τράγους. Πέρα από το στενό περιβάλλον, τη στάση μας προσδιορίζουν αντιλήψεις κοινωνικής και ηθικής φιλοσοφίας, ιδίως η ιδέα του κοινού αγαθού, εδώ όμως οι αντιλήψεις διαφέρουν και προσδιορίζουν κατά πόσον υφίσταται ένα δίκτυ κοινωνικής προστασίας. Σε κοινωνίες με έντονο ατομικισμό η οργανωμένη αλληλεγγύη είναι περιορισμένη και τα άτομα πρέπει να αγωνισθούν για να επιβιώσουν και να μη πέσουν σε απελπισία που οδηγεί σε αλκοολισμό, στα ναρκωτικά ή απευθείας σε αυτοκτονία. Η σύγκριση κόστους - ωφελείας μπορεί να καταλήξει σε διαφορετικά αποτελέσματα ανάλογα με το αν η απώλεια ζωής μετριέται σε άτομα ή σε χρόνια. Οι κοινωνίες τείνουν να θεωρούν την αύξηση των τιμών σε περιόδους κρίσης ηθικά απαράδεκτη, κάτι που εξηγεί γιατί οι επιχειρήσεις σε παρόμοιες συνθήκες προτιμούν να περιορίζουν τις ποσότητες προς διάθεση ανά άτομο αντί να αυξήσουν τις τιμές.

Η πανδημία έχει επίσης σοβαρές επιπτώσεις στη ψυχική υγεία των ατόμων. Υπολογίζεται ότι ένα 5% του παγκόσμιου πληθυσμού πάσχει από κατάθλιψη, στις ΗΠΑ μάλιστα το 25%, και στη Βρετανία περισσότερο από το 50% των απωλειών ωρών εργασίας λόγω ασθένειας οφείλεται σε κατάθλιψη. Είναι βέβαιο ότι η πανδημία θα εντείνει τα φαινόμενα αυτά, ενώ ο συνεχής βομβαρδισμός στα ΜΜΕ με σχετικές ειδήσεις επιτείνει το άγχος. Η αβεβαιότητα δεν μας επιτρέπει να κάνουμε σχέδια πράγμα που προκαλεί σύγχυση και αποθάρρυνση. Επιπλέον ο εγκλεισμός οδηγεί σε αύξηση της οικογενειακής βίας, τα θύματα υπολογίζονται σε 15 εκατομμύρια επιπλέον περιπτώσεις ανά τρίμηνο εγκλεισμού. Υπαρξιακές κρίσεις οδηγούν σε ενδοσκόπηση, ενώ ο περισσότερος διαθέσιμος χρόνος μας επιτρέπει να θέσουμε βασικά ερωτήματα και να αναθεωρήσουμε τις προτεραιότητές μας. Αλλαγές μπορεί να προέλθουν από τη δημιουργικότητα, μια νέα αίσθηση του χρόνου, προσαρμογές στην καταναλωτική συμπεριφορά και μια νέα σχέση με τη φύση. Επαφή με τη φύση, φυσική άσκηση και φυσική διατροφή αποτελούν το καλύτερο αντίδοτο στην κατάθλιψη.

                                                                     **********

Το ανά χείρας βιβλίο είναι πλούσιο σε πληροφορίες και αναλύσεις που βοηθούν τον αναγνώστη να προσανατολισθεί μέσα στον καταιγισμό της ειδησεογραφίας και εκτιμήσεων καθώς προσφέρει ένα συστηματικό πλαίσιο ανάλυσης για ένα περίπλοκο και πρωτόγνωρο φαινόμενο. Παρόλες τις εγγενείς δυσκολίες του εγχειρήματος και την κάπως τεχνοκρατική προσέγγιση το κείμενο παραμένει προσιτό σε ένα ευρύτερο κοινό. Προφανώς σε κάποια σημεία έχει ξεπερασθεί από τα γεγονότα, επομένως είναι πιθανό οι περαιτέρω ταχύτατες εξελίξεις να καταστήσουν αναγκαία μια νέα έκδοση.

Πέρα από τις επιμέρους αναλύσεις και προβλέψεις, το βιβλίο παίρνει θέση σε θέματα πολιτικού χαρακτήρα, κάτι όχι αυτονόητο όταν προέρχεται από τους πρωτεργάτες του Νταβός, του κατεξοχήν φόρουμ των διευθυντικών στελεχών πολυεθνικών επιχειρήσεων. Πάντως τα τελευταία χρόνια τα υπό συζήτηση θέματα υπερβαίνουν στενά οικονομικά ζητήματα και έχουν διευρυνθεί περιλαμβάνοντας την κλιματική αλλαγή, τη βιοποικιλότητα, τις οικονομικές ανισότητες, συγκρούσεις κλπ. Σε αυτό σίγουρα έχει συμβάλει η τακτική συμμετοχή πολιτικών ηγετών, αλλά και η συνειδητοποίηση εκ μέρους των στελεχών επιχειρήσεων ότι η παγκοσμιοποίηση είναι φαινόμενο πολύ ευρύτερο της οικονομίας και άρα η ευόδωση των επιχειρηματικών σχεδίων τους εξαρτάται από πολιτικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Προκαλεί ωστόσο εντύπωση η βεβαιότητα με την οποία οι συγγραφείς προβλέπουν το τέλος του νεοφιλελευθερισμού (σε αντιδιαστολή με την κοινωνική οικονομία της αγοράς) και την στροφή της προσοχής της διοίκησης των επιχειρήσεων από την αξία για τους μετόχους που κυριάρχησε επί δεκαετίες προς μια ευρύτερη αντίληψη περί αξίας που συμπεριλαμβάνει τα συμφέροντα όλων των εμπλεκομένων, δηλαδή εργαζομένων, πελατών, της κοινωνίας και του πλανήτη. Το ίδιο ισχύει και για την απαίτηση για ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο όπου θα λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες και τα συμφέροντα των νέων και των περιθωριοποιημένων κατηγοριών του πληθυσμού. Θα μπορούσε απλώς να πρόκειται για μια από τις συνηθισμένες περιπτώσεις όπου η σκέψη καθοδηγείται από την επιθυμία (wishful thinking). Νομίζω όμως ότι έχουμε να κάνουμε με μια γνήσια ανησυχία απέναντι στην πολυπλοκότητα των προβλημάτων του σύγχρονου κόσμου και τη συνειδητοποίηση ότι απαιτείται να υπερβούμε τα στενά όρια μιας ιδεολογίας όταν μεγάλα τμήματα του πληθυσμού ωθούνται στο κοινωνικό περιθώριο. Πιστεύω ωστόσο ότι είναι πολύ νωρίς να εξαγάγουμε με ασφάλεια συμπεράσματα για τις γενικότερες επιπτώσεις της πανδημίας που ενέσκηψε τόσο ξαφνικά και κυριάρχησε τόσο ολοκληρωτικά στο δημόσιο διάλογο το τελευταίο δωδεκάμηνο και που σίγουρα θα συνεχίσει να μας απασχολεί για πολύ καιρό ακόμη.

                                                                    

                                                                           *******

KLAUS SCHWAB, THIERRY MALLERET, COVID-19: The Great Reset, 2020

COVID-19: The Great Reset (straight2point.info)

KYRIAKOS REVELAS, ON ECONOMIC GLOBALISATION AND EUROPEAN INTEGRATION, 2020

IN_DEPTH_2020_17-4.pdf (unic.ac.cy)

Βρίσκεστε εδώ: Αρχική κειμενα Συνεργατών Δρ Κυριάκος Ρέβελας: KLAUS SCHWAB, THIERRY MALLERET, COVID-19: The Great Reset, 2020